Informacja Marynarki Wojennej
Powstała w 1945 r. Oficjalnie jej głównym celem było zabezpieczenie Marynarki Wojennej przed wrogiem zewnętrznym i wewnętrznym. Rzeczywistym zadaniem było rozpoznanie tzw. wrogiego elementu. Na listach do sprawdzenia znajdowali się żołnierze Wojska Polskiego sprzed 1939 r., byli członkowie organizacji politycznych funkcjonujących na terenie Polski do 1939 r. i w okresie okupacji, żołnierze Armii Krajowej oraz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i osoby uważane za wroga klasowego. W latach 1945-1957 Informacja Marynarki Wojennej przeprowadziła wiele aresztowań i brutalnych śledztw połączonych z torturowaniem więźniów. Jednymi z najgłośniejszych były proces komandorów w 1952 r. i rozbicie grupy Semper Fidelis Victoria.
Informacja Marynarki Wojennej została rozwiązana w 1957 r.
-
Eugeniusz Niedzielin, szef sekcji śledczej Okręgowego Zarządu Informacji nr 8 w Gdyni, niechlubnie zapisał się szczególnym okrucieństwem -
Kmdr Jerzy Staniewicz skazany na śmierć podczas procesu komandorów -
Kmdr por. Zbigniew Przybyszewski skazany na śmierć podczas procesu komandorów -
Kmdr Stanisław Mieszkowski skazany na śmierć podczas procesu komandorów
Powstanie Informacji Marynarki Wojennej
Została utworzona w listopadzie 1945 r. dla zabezpieczenia Marynarki Wojennej przed potencjalnym wrogiem zewnętrznym i wewnętrznym. Do 1949 r. dodatkowo obsługiwała odcinki graniczne i jednostki wojskowe podległe kompetencjom Oddziałów 4. i 12. Wojsk Ochrony Pogranicza. Po różnych reorganizacjach Informacja Marynarki Wojennej (od 1948 r. Okręgowy Zarząd Informacji nr 8) osiągnęła w 1952 r. maksymalny stan personalny – 91 osób.
Kadra
Pierwsza obsada składała się w całości z Rosjan z Armii Czerwonej, z biegiem czasu zastępowali ich oficerowie polscy, początkowo bez konkretnego przygotowania fachowego, później absolwenci OSI [Oficerska Szkoła Informacji]. Ukończenie OSI wiązało się z awansem społecznym, jednak nie dawało wykształcenia ogólnego, jedynie specjalistyczne, które uzupełniano na KDO [Kurs Doskonalenia Oficerów]. W 1954 r., w ramach trwającego 1,5 roku KDO, wprowadzono jako przedmiot dodatkowy jedną klasę szkoły ogólnokształcącej, dający niektórym absolwentom poczucie uzyskania odpowiednika średniego wykształcenia.
Główne zadania
Głównym zadaniem było rozpoznanie tzw. wrogiego elementu. Od stycznia 1947 r. na liście do sprawdzenia znajdowali się żołnierze Wojska Polskiego sprzed 1939 r., byli członkowie organizacji politycznych funkcjonujących na terenie Polski do 1939 r. i w okresie okupacji, żołnierze Armii Krajowej oraz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Nadzorowi podlegali również wojskowi – sympatycy i członkowie Polskiego Stronnictwa Ludowego, ci, których sądzono w ZSRR [Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] za działalność polityczną, „dwójkarze” (pracownicy lub współpracownicy II Oddziału Sztabu Generalnego Wojska Polskiego sprzed 1939 r.).
W wydawanych przez Główny Zarząd Informacji Wojska Polskiego zarządzeniach, dyrektywach i rozkazach prezentowano na użytek funkcjonariuszy wizerunek wroga klasowego, religijnego, autochtona czy zdrajcy, któremu należało się przeciwstawić w walce o utrwalenie nowego ustroju. W kręgu podejrzanych znajdował się praktycznie każdy, kto w jakikolwiek sposób wydawał się niewygodny dla nowego ustroju.
Współpracownicy
Tajnych współpracowników w wojsku dobierano i werbowano spośród oficerów, podoficerów, szeregowców, marynarzy, pracowników cywilnych obiektów oraz członków rodzin wojskowych i pracowników cywilnych.
Współpracowników nieoficjalnych dzielono na 3 kategorie. Pierwszą byli agenci pozyskiwani najczęściej na podstawie materiałów kompromitujących. Drugą – rezydenci, którzy z polecenia organów Informacji kierowali pracą przekazanych im na łączność informatorów. Do trzeciej kategorii należeli informatorzy, którymi byli najczęściej zwerbowani żołnierze odbywający zasadniczą służbę wojskową i pracownicy cywilni wojska.
Kolejne siedziby
Początkowo Wydział Informacji Marynarki Wojennej zajął w Gdyni budynek znajdujący się przy ul. Prusa 9/11. Na przełomie lat 1948-1949 Informacja przeprowadziła się do znacznie większego budynku – do kamienicy przy ul. Świętojańskiej 9. Względy natury operacyjnej sprawiły, że w kwietniu 1955 r. przeniosła się do kolejnego budynku – przy ul. Korzeniowskiego 8/10 (w willi Napoleona Korzona), który zajmowała do 1957 r. Budynki znajdujące się w gestii Zarządu Informacji Marynarki Wojennej posiadały areszty wewnętrzne.
Aresztowania i śledztwa
Zatrzymań dokonywano w sposób tajny. Aresztowanemu zabraniano wysyłania i otrzymywania korespondencji, widzeń z rodziną, otrzymywania paczek żywnościowych, czytania gazet, palenia tytoniu, posiadania pieniędzy, porozumiewania się z aresztowanymi i przebywającymi w innych celach, wyglądania przez okna, zakłócania spokoju podczas spacerów oraz korzystania z łóżka w dzień.
Śledztwo prowadzono według sporządzanego na piśmie planu. Ujmowano w nim cel zasadniczy i taki plan pracy z podejrzanym, który umożliwiał osiągnięcie pożądanego wyniku. Umorzenie śledztwa w zasadzie nie wchodziło w grę, gdyż w takim przypadku karano winnych umorzenia. Z aresztowanych starano się maksymalnie wydusić zeznania obciążające nie tylko siebie, lecz również innych. Stosowano bicie, pozbawianie snu, osadzanie w karcu, stójki, wyzwiska. Preparowano zeznania, tak by były materiałem jednoznacznie obciążającym podejrzanego. Szczególnie złą sławą cieszył się Wydział Śledczy Informacji Marynarki Wojennej w okresie, gdy szefem był mjr Eugeniusz Niedzielin (27.03.1948 r. - 25.05.1953 r.).
Do szczególnie negatywnie zasłużonych śledczych można zaliczyć kpt. Mikołaja Kulika (25.05.1949 r. - 25.08.1953 r.), por. Mieczysława Mocka (27.03.1948 r. -grudzień 1951 r.) i por. Józefa Packa (wrzesień 1951 r. - grudzień 1955 r.), którzy - podobnie jak profos aresztu bosm. Władysław Rosochacki (1949-1953) – niejednokrotnie stosowali tortury wobec więźniów.
Rozbicie grupy Semper Fidelis Victoria
W 1946 r. Informacja Marynarki Wojennej wzięła udział w rozbiciu części wojskowej grupy Semper Fidelis Victoria. Po przesłuchaniach 6.02.1947 r. rozpoczęła się rozprawa (bez udziału obrońców). Zapadł wyrok śmierci na por. mar. Adama Dedio, który wykonano 14.04.1947 r.
Proces Adama Mohuczego, Władysława Sakowicza, Konstantego Siemaszko i Hilarego Sipowicza
Jako dogodny pretekst do eliminacji osób niepewnych politycznie Informacja MW prowadziła szereg spraw o sabotaż. Jedną z najgłośniejszych był proces wyższych oficerów Marynarki Wojennej – w 1950 r. przed sądem stanęli kadm. Adam Mohuczy, kmdr inż. Władysław Sakowicz, kmdr inż. Konstanty Siemaszko oraz kmdr inż. Hilary Sipowicz. Zarzucono im, że dopuszczali się aktów sabotażu podczas remontu 3 okrętów podwodnych w stoczniach polskich. Nie brano przy tym pod uwagę ani możliwości technicznych stoczni, ani gospodarczych kraju. Wszystkich skazano. Przed sądem stanął również kmdr por. Zbigniew Węglarz, dowódca ORP Błyskawica, oskarżony m.in. o sabotaż i rozmyślne uszkodzenie okrętu.
Proces komandorów
Informacja MW była także narzędziem w walce między stalinowskim a gomułkowskim modelem politycznym powojennej Polski. Pod koniec lat 40. XX w. doszło w Polsce do aresztowań wyższych oficerów Wojska Polskiego. Materiały śledztwa głównej grupy, zwanej w skrócie Tatar-Utnik-Nowicki, miały ukazać szeroko rozgałęziony spisek obejmujący 200-300 oficerów, którego poszczególne nitki prowadziły również do Marynarki Wojennej. Śledztwo i proces miały być jedynie kolejnymi środkami prowadzącymi do umocnienia ówczesnej władzy. Dla gromadzenia fikcyjnych materiałów obciążających rzekomych spiskowców zaangażowano wielkie siły i środki. W efekcie przed Najwyższym Sądem Wojskowym postawiono 7 wyższych oficerów Marynarki Wojennej. W wyniku prowadzonego z użyciem tortur śledztwa zapadły wyroki śmierci. Rozstrzelani zostali kmdr por. Zbigniew Przybyszewski, kmdr Stanisław Mieszkowski i kmdr Jerzy Staniewicz. Na dożywocie skazano kmdr ppor. Wacława Krzywca, po koszmarnym śledztwie wykluczony został z rozprawy kmdr por. Adam Rychel, gdyż z powodu stanu zdrowia był dla sędziów bezużyteczny.
Ucieczki za granicę
Ważnym zadaniem Informacji MW była działalność ukierunkowana na zapobieżenie ucieczkom za granicę żołnierzy kadry zawodowej i służby zasadniczej Marynarki Wojennej. Najgłośniejszą była ucieczka do Szwecji okrętu HG-11 (ORP Żuraw) i zejście w Ystad w dniu 1.08.1951 r. z pokładu Żurawia 12 marynarzy. Wypadek ten posłużył Informacji do akcji zaostrzenia czujności i rozpętania fali represji w stosunku do oficerów, podoficerów i marynarzy. Aresztowania przeprowadzono na wszystkich szczeblach Marynarki Wojennej i łączono je z procesami pokazowymi. W III kwartale 1951 r. aresztowano 62 marynarzy i podoficerów służby zasadniczej. W latach 1950-1952 usunięto z Marynarki Wojennej z różnych względów ponad 250 oficerów, w tym 128 przedwojennych oficerów i podoficerów zawodowych oraz 30 oficerów związanych podczas II wojny światowej z ruchem oporu.
Nadużycia
Z urzędu Informacja MW zajmowała się przestępstwami popełnionymi na wojskowych i przez wojskowych, zapobieganiem dezercji z bronią w ręku i utraty tajnych dokumentów. Zabezpieczała okręty Marynarki Wojennej udające się do portów zachodnich. Odpowiednio dobierano załogę na ORP Burza i Błyskawica w 1955 r. w rejsie do Anglii czy ORP Zetempowiec podczas rejsu do Aleksandrii w 1956 r. Mimo że w założeniach Informacji Marynarki Wojennej była jednym z organów stojących na straży dyscypliny wojskowej, sama borykała się z poważnymi przejawami jej łamania. Pracownicy w poczuciu władzy i bezkarności nagminnie nadużywali alkoholu, lekceważyli obowiązki służbowe, doprowadzając niejednokrotnie do dekonspiracji wykonywanych zadań. Zdarzały się przypadki korupcji, defraudacji mienia, nadużywania władzy.
W styczniu 1957 r. na fali odwilży politycznej w Polsce zlikwidowano Informację Marynarki Wojennej.
Dowódcy
W ciągu 12 lat istnienia dowodzili nią kolejno: ppłk Wiktor Fiłatow (9.08.1945 r. – maj 1946 r.), ppłk Ignacy Krakus (maj 1946 r. - 15.10.1946 r.), mjr Władysław Kochan (październik 1946 r. - maj 1947 r.), ppłk Jerzy Kilanowicz (maj 1947 r. - 10.06.1949 r.), ppłk Stefan Oleniak (wrzesień 1949 r. - czerwiec 1951 r.), ppłk Jerzy Szerszeń (sierpień 1951 r. - 25.05.1954 r.) i ppłk Józef Mikołajczyk (maj 1954 r. - grudzień 1956 r.).
autor: Piotr Semków (2006 r.)
