Hulewicz Piotr
Hulewicz Piotr (1913-1955). Komendant rejonu gdyńskiego Polskiej Armii Powstania, następnie Okręgu Morskiego Polskiej Armii Powstania w Gdyni, ps. Jastrząb. Rozbudował strukturę Polskiej Armii Powstania w Gdyni oraz utworzył komórki Polskiej Armii Powstania w Gdańsku. Dzięki jego systematycznej pracy utworzono szereg drużyn i patroli sabotażowo-dywersyjnych w porcie i stoczni gdyńskiej.
1913-1939
Urodził się 1.01.1913 r. w Rogaczówce koło Władywostoku, w rodzinie polskiego zesłańca. Po śmierci rodziców, w 1922 r., w czasie wojny domowej w Rosji dotarł poprzez Chiny i Makao drogą morską do Polski. W trakcie tej wędrówki utracił kontakt ze starszymi braćmi, którzy znaleźli się w Australii. Wychowywał się do pełnoletności w sierocińcach w Lublinie, Warszawie i Grudziądzu. W 1930 r. ukończył Szkołę Rzemieślniczą w Grudziądzu. Służbę wojskową odbył w 15. pal [pułk artylerii lekkiej] w Grudziądzu.
Po wyjściu z wojska wyjechał do Gdyni, gdzie pracował m.in. w prywatnej firmie budowlanej inż. Zofii Dubanowicz. Jako plutonowy rezerwy w latach 1938-1939 często był powoływany na ćwiczenia wojskowe. Być może już wówczas był przygotowywany do prowadzenia działalności w ramach dywersji pozafrontowej.
1939-1945
W sierpniu 1939 r. został zmobilizowany do 15. pal i brał udział w działaniach wojennych. Zakończył kampanię wrześniową w ramach Grupy Operacyjnej Polesie gen. Franciszka Kleeberga. Znalazł się na terenach zajętych przez Rosjan. Dzięki znajomości języka rosyjskiego zdołał uniknąć niewoli.
Do Gdyni wrócił jesienią 1939 r. i podjął pracę w naprawczych zakładach kolejowych w Gdańsku. Pod ps. Jastrząb został komendantem Rejonu Gdyńskiego PAP [Polska Armia Powstania]. Rozbudował znacznie strukturę PAP w Gdyni oraz utworzył komórki PAP w Gdańsku.
Dzięki jego systematycznej pracy utworzono szereg drużyn i patroli sabotażowo-dywersyjnych w porcie i stoczni gdyńskiej. Kierowany przez niego rejon dysponował rozbudowanym pionem wywiadowczym. Przypuszczalnie w latach 1941-1942 poprzez dowódcę plutonu wywiadu PAP por. Alojzego Procha utrzymywał kontakt z Lucjanem Cylkowskim.
Latem 1943 r. po rozbiciu KG [Komenda Główna] PAP zdołał uniknąć aresztowania i ukrywał się. Prowadził wówczas swój rejon samodzielnie. W 1944 r. nawiązał kontakt z Komendą Okręgu Pomorskiego AK [Armia Krajowa], ale do bliższej współpracy nie doszło, ponieważ Komenda Okręgu AK obawiała się dekonspiracji w związku z ujawnieniem, że komendant główny PAP Edward Słowikowski vel Edward Rudzki był współpracownikiem Gestapo.
W raporcie do KG PAP z 24.09.1944 r. oceniał liczebność podległego sobie Okręgu Morskiego PAP na ok. 400 członków. W latach 1944 i 1945 utrzymywał łączność z ppor. rez. Sergiuszem Kosteckim ps. Czarny, członkiem KG PAP w Toruniu. Po wykonaniu wyroku śmierci na Słowikowskim i podporządkowaniu przez S. Kosteckiego PAP PAL [Polskiej Armii Ludowej] włączył Okręg Morski PAP do PAL.
1945-1955
Podczas ostatniej odprawy w Cisowej w marcu 1945 r. przygotował członków Komendy Okręgu Morskiego PAP-PAL do prowadzenia działalności konspiracyjnej pod okupacją radziecką. Ukrył dokumentację Okręgu Morskiego PAP, w tym zaszyfrowaną ewidencję członków. Zdołał utrzymać podległe sobie struktury do momentu zajęcia Gdyni przez wojska radzieckie. Po zakończeniu działań wojennych w Gdyni razem z kilkunastoma podwładnymi zorganizował MO [Milicję Obywatelską] w Chyloni, gdzie został zastępcą komendanta komisariatu. Utworzył Komisję Likwidacyjną PAL i ujawnił się jako oficer PAL. Podczas weryfikacji został zwolniony z MO. Pracował następnie przy naprawie latarni morskiej w Rozewiu oraz w porcie gdyńskim. Później prowadził kiosk z wyrobami tytoniowymi na terenie Hali Targowej w Gdyni. Nadal prowadził działalność konspiracyjną w Gdyni, podległej S. Kosteckiemu w ramach PAP, brał udział w organizowaniu przerzutu zagrożonych aresztowaniami oficerów do Szwecji, m.in. przez port w Ustce przerzucił 2 oficerów. Prowadził wywiad i przygotował na terenie Gdyni oddziały dywersyjne.
W związku z ujawnieniem przed amnestią przez mjr Kosteckiego w lutym 1947 r. powojennej działalności PAP, w tym Okręgu Morskiego, ujawnił się ponownie, chociaż był przeciwny tej decyzji. Został aresztowany przez funkcjonariuszy UB [Urząd Bezpieczeństwa] w Gdyni. Podczas śledztwa był przesłuchiwany przez oficera rosyjskiego NKWD [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] (prawdopodobnie doradcę). Zarzucano mu działalność w AK, prowadzenie wywiadu oraz utrzymywanie łączności z gen. Władysławem Andersem. Po zwolnieniu został ponownie aresztowany przez UB. Na skutek pobytu w areszcie oraz metod stosowanych w śledztwie zachorował na gruźlicę. Szykanowany przez funkcjonariuszy UB często zmieniał pracę. Zmuszony został do wstąpienia do PPR [Polska Partia Robotnicza]. Załamany psychicznie i opuszczony przez byłych podkomendnych wyjechał z Gdyni i zamieszkał w Drewnicy (powiat Nowy Dwór Gdański).
Zmarł 5.11.1955 r. w Gdyni, spoczywa na cmentarzu Witomińskim.
autor: Andrzej Gąsiorowski (2006 r.)
