Hoszowski-Sas Józef

Hoszowski-Sas Józef (1889-1955) – pułkownik dyplomowany, legionista. Od grudnia 1938 r. do 1.08.1939 r. dowódca Lądowej Obrony Wybrzeża. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., 4-krotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Oficerskim Odrodzenia Polski (1931 r.), Krzyżem Niepodległości, złotym Krzyżem Zasługi (1938 r.).

Życiorys

Urodził się 10.02.1889 r. w Dolinie, miasteczku powiatowym na Podkarpaciu. Ojciec był kolejarzem. Do szkół średnich uczęszczał w Brzeżanach i w Stanisławowie, a maturę zdał w Samborze.

Od 1909 r. zaczął pracować w organizacjach niepodległościowych i strzeleckich. Był również dowódcą drużyny harcerskiej Sułkowszczyków w Samborze. Na początku sierpnia 1914 r. wstąpił jako ochotnik do Legionów Polskich. Odbył kampanię zimową w Karpatach.

W kwietniu 1915 r. został przeniesiony do 4. Pułku Piechoty Legionów, z którym brał udział, w stopniu kapitana, we wszystkich bitwach jako dowódca 3. kompanii i p.o. dowódcy batalionu.

W 1918 r. pracował w Polskiej Organizacji Wojskowej, a 11.11.1918 r. został oficerem zawodowym Wojska Polskiego.

Jesienią 1919 r. rozpoczął wieczorowe studia na wydziale konsularnym Szkoły Nauk Politycznych w Warszawie. Na początku 1920 r. został szefem sekcji w Naczelnym Dowództwie, a od kwietnia do września był znów na froncie, biorąc udział w wojnie polsko-bolszewickiej.

W listopadzie 1920 r., w stopniu majora, został szefem sekcji w Naczelnym Dowództwie, a następnie w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Jesienią 1923 r. odkomenderowany został do Wyższej Szkoły Wojennej, ukończył ją w 1925 r. i pełnił szereg funkcji dowódczych w Wojsku Polskim, awansując do stopnia pułkownika.

W lipcu 1937 r. został dowódcą Morskiej Brygady Obrony Narodowej i zastępcą dowódcy Obrony Wybrzeża, a zimą 1938 – dowódcą Lądowej Obrony Wybrzeża – czyli Morskiej Dywizji na etacie generała brygady. W czasie pobytu w Gdyni włączył się energicznie w życie miasta.

W 1937 r. z inicjatywy jego i komisarza rządu Franciszka Sokoła powstał pierwszy w mieście ogródek jordanowski przy zbiegu ulic Mściwoja i Zgody; wspierał też bardzo gdyńskie harcerstwo.

1.08.1939 r. przeniesiono go do Warszawy do dyspozycji dowódcy 1. Armii gen. Przedżymirskiego, a w jego miejsce przysłano pułkownika Stanisława Dąbka.

W czasie kampanii wrześniowej, 13 września, podczas przeciwnatarcia pod Zegrzem został ciężko ranny w brzuch. Po kilkumiesięcznym pobycie w szpitalu został wywieziony (z nie zagojoną wciąż raną) do obozu jenieckiego w Hadmar. Przenoszony jeszcze dwukrotnie z obozu do obozu, w 1944 r. przeszedł 3 operacje pęcherza. 17.04.1946 r. wprost ze szpitala w Warburgu wrócił do Gdyni.

Przy życiu zastał tylko starszego syna, Jerzego. Żona i młodszy syn Zbigniew zginęli w Powstaniu Warszawskim. Jako inwalida wojenny i przedwojenny wysoki oficer otrzymał nędzną rentę, a jego dom zajął kwaterunek, zasiedlając ponad wszelkie normy. Zmarł 30.05.1955 r., pochowany został na cmentarzu Witomińskim. Odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., 4-krotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Oficerskim Odrodzenia Polski (1931 r.), Krzyżem Niepodległości, złotym Krzyżem Zasługi (1938 r.).

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)