Grudzień 1970 r. – proces

Proces w sprawie wydarzeń Grudnia 1970 r. rozpoczął się po sporządzeniu aktu oskarżenia przez prokuratora Bogdana Szegdę i był prowadzony początkowo przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku. Ze względu na liczne przeszkody proceduralne, w tym odwołania, wnioski o przeniesienie sprawy oraz nieobecność oskarżonych, proces był wielokrotnie odkładany. W 1999 r. sprawa została przekazana do Sądu Okręgowego w Warszawie, gdzie rozpoczął się na nowo. Do listopada 2005 r. odbyło się około 130 rozpraw, podczas których przesłuchano setki świadków, a część z nich oraz jeden z oskarżonych zmarła. Proces był jednym z najdłużej trwających postępowań w polskim sądownictwie.

Przygotowanie aktu oskarżenia

Akt oskarżenia dotyczący wydarzeń Grudnia 1970 r. został sporządzony przez prokuratora Prokuratury Wojewódzkiej w Gdańsku, Bogdana Szegdę. Został on przekazany Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku w dniu 7.04.1995 r. Prezes tego sądu, Zbigniew Szczurek, wyznaczył skład sędziowski w składzie: Włodzimierz Brazewicz – przewodniczący, Tomasz Panasiuk i Ryszard Milewski – członkowie.

Początkowy przebieg postępowania

Po 3 miesiącach, 3.07.1995 r., sędziowie zwrócili akta prokuraturze do uzupełnienia. Prokurator Szegda odwołał się do Sądu Apelacyjnego, który 26.10.1995 r. uznał żądanie sędziów za bezzasadne i przekazał akta z powrotem do Sądu Wojewódzkiego. W dniu 7.11.1995 r. sąd uznał się za niewłaściwy i próbował przekazać sprawę Sądowi Marynarki Wojennej. Ostatecznie, 1.07.1996 r., Sąd Apelacyjny orzekł, że proces powinien być prowadzony przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku.

Rozpoczęcie procesu i przeszkody proceduralne

Pierwsza planowana rozprawa miała miejsce 28.03.1996 r., jednak 4 oskarżonych nie stawiło się, przedstawiając zaświadczenia lekarskie. W dniu 25.04.1996 r. sędzia W. Brazewicz umorzył postępowanie wobec Wojciecha Jaruzelskiego i Kazimierza Świtały, uznając, że powinni odpowiadać przed Trybunałem Stanu. Postanowienie to zostało uchylone przez Sąd Apelacyjny. Następnie oskarżeni wnioskowali o przeniesienie sprawy do Warszawy, co opóźniło proces na około 2 lata.

Odczytanie aktu oskarżenia i przebieg rozpraw

15.06.1998 r. akt oskarżenia został odczytany 7 oskarżonym, gdy W. Jaruzelski, K. Świtała, Józef Kamiński i Karol Kubalica zostali wyłączeni do odrębnego postępowania. Kolejne rozprawy odbywały się w okresie od 1.09. do 15.12.1998 r., w trakcie których oskarżeni składali wyjaśnienia. W styczniu 1999 r. Tadeusz Tuczapski wniósł o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie. Sędzia W. Brazewicz zwrócił się w tej sprawie do Sądu Najwyższego, który 8.11.1999 r. zdecydował o przeniesieniu procesu do Warszawy.

Proces przed Sądem Okręgowym w Warszawie

Skład sędziowski w Sądzie Okręgowym w Warszawie tworzyli: Piotr Wachowicz (przewodniczący) i Urszula Krzynówek wraz z 4 ławnikami. Pierwsza rozprawa miała odbyć się 5.04.2001 r., lecz obrońcy W. Jaruzelskiego i Stanisława Kociołka wnosili o umorzenie postępowania i przekazanie sprawy do Trybunału Stanu. Po odrzuceniu wniosków, obrońcy W. Jaruzelskiego odmówili dalszej obrony, a sam oskarżony wystąpił o obrońcę z urzędu. Proces rozpoczął się na nowo 18.10.2001 r.

Skala postępowania i trudności w prowadzeniu procesu

Od przeniesienia sprawy do Warszawy, od listopada 1999 r. do listopada 2005 r., odbyło się około 130 rozpraw i kilkanaście posiedzeń sądu, przy czym 61 rozpraw zostało odwołanych. W tym czasie zmarło około 250 świadków oraz K. Kubalica, jeden z głównych oskarżonych. Sąd wezwał do przesłuchania około 300 świadków, z czego część nie mogła być przesłuchana z powodu śmierci lub niemożności odnalezienia. Pozostałe zeznania z listy 1 tys. świadków prokurator uznał za niewnoszące istotnych informacji, a przesłuchanie kolejnych 3,5 tys. osób, które zeznawały w toku śledztwa, nie było wnioskowane.

autorka: Wiesława Kwiatkowska (2006 r.)