Grudzień 1970 r. – śledztwo

Śledztwo w sprawie Grudnia 1970 r. zostało wszczęte w październiku 1990 r. przez Prokuraturę Marynarki Wojennej w Gdyni na polecenie Naczelnej Prokuratury Wojskowej i trwało 4,5 roku. Akt oskarżenia został przekazany do Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku 7,04.1995 r.

Postępowanie prowadzone było głównie przez prokuratorów Jana Siemianowskiego, Konrada Hankiewicza oraz Pawła Kwapienia i opierało się na przesłuchaniach świadków oraz fragmentarycznych dokumentach z archiwów Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej [KC PZPR]. Zarzuty postawiono kilkunastu wysokim funkcjonariuszom PRL, w tym Wojciechowi Jaruzelskiemu, Stanisławowi Kociołkowi i Kazimierzowi Świtale. Śledztwo częściowo umorzono w 1993 r. wobec niektórych zmarłych dygnitarzy i szeregu funkcjonariuszy, a w 1995 r. akt oskarżenia obejmował 12 osób odpowiedzialnych za użycie siły wobec demonstrantów grudniowych.

Inicjacja śledztwa

Śledztwo w sprawie wydarzeń Grudnia 1970 r. zostało wszczęte 8.11.1990 r. przez Prokuraturę Marynarki Wojennej w Gdyni na polecenie Naczelnej Prokuratury Wojskowej. Decyzję o jego prowadzeniu zlecił prokurator generalny Aleksander Bentkowski. Do Gdyni delegowany został prokurator Jan Siemianowski, którego zadaniem było przeprowadzenie postępowania w ciągu 3 miesięcy, tj. do przewidywanego terminu przedawnienia 18.12.1990 r.

Pierwsze zarzuty i przesunięcie terminu przedawnienia

Przed upływem terminu przedawnienia szef Naczelnej Prokuratury Wojskowej, Ryszard Michałowski, wraz z 2 prokuratorami dokonał kontroli postępów śledztwa. 12.12.1990 r. postawiono zarzuty 3 generałom i 5 innym oficerom, w tym:

generałowie: Józef Kamiński, Edward Łańcucki, Tadeusz Tuczapski
pułkownicy i podpułkownicy: Władysław Łomot, Bolesław Fałdasz, Karol Kubalica, Mirosław Wiekiera, Marian Zatorski

Termin przedawnienia został następnie przesunięty o 5 lat, co umożliwiło kontynuowanie postępowania.

Przebieg śledztwa

Śledztwo prowadzone przez zespół prokuratorów: kmdr Jan Siemianowski, kmdr Konrad Hankiewicz oraz por. Paweł Kwapień opierało się głównie na przesłuchiwaniu świadków. Wsparcie dokumentacyjne było ograniczone, ponieważ Urząd Ochrony Państwa nie przekazał istotnych materiałów, a protokoły komisji KC PZPR z 1971 r. zostały przekazane jedynie w formie częściowo niekompletnych kserokopii.

Obawy o prawidłowość śledztwa były na tyle duże, że 3.03.1993 r. Rada Miasta Gdyni wystąpiła do prokuratora generalnego z wnioskiem o powołanie komisji nadzorującej dalsze czynności śledcze Polskiej Marynarki Wojennej.

Kolejne zarzuty i częściowe umorzenie

27.03.1993 r. postawiono zarzuty kolejnym pięciu osobom, w tym m.in.:

generałom: Wojciechowi Jaruzelskiemu, Stanisławowi Kruczkowi, Kazimierzowi Świtale
pułkownikowi Mieczysławowi Urbańskiemu
cywilowi Stanisławowi Kociołkowi

27.09.1993 r. prokurator J. Siemianowski wydał postanowienie o częściowym umorzeniu śledztwa, które objęło 12 zmarłych dygnitarzy państwowych, w tym Władysława Gomułkę, Józefa Cyrankiewicza i Franciszka Szlachcica, oraz wszystkich funkcjonariuszy milicji i wojsk, którzy w dniach 14–18.12.1970 r. strzelali do demonstrantów. Liczbę ofiar zmniejszono z 44 do 39, natomiast przesłuchano około 4 tys. świadków.

Przekazanie śledztwa do Prokuratury Wojewódzkiej w Gdańsku

Po wyborach parlamentarnych 18.10.1993 roku prokurator generalny Jan Piątkowski przekazał śledztwo Prokuraturze Wojewódzkiej w Gdańsku. Dalsze postępowanie prowadził prokurator wojewódzki Leszek Lackorzyński. Akt oskarżenia sporządził prokurator Bogdan Szegda, który uzupełnił wcześniejsze zarzuty i oskarżył dodatkowo mjr. Wiesława Gopa, dowódcę jednego z plutonów Wojsk Obrony Wewnętrznej strzelających pod bramą nr 2 Stoczni Gdańskiej. Akt oskarżenia został przekazany Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku 7.04.1995 r.

Osoby objęte aktem oskarżenia

Łącznie akt oskarżenia objął 12 osób pełniących wysokie funkcje w PRL:

Wojciech Jaruzelski – generał armii, minister obrony narodowej
Kazimierz Świtała – minister spraw wewnętrznych
Stanisław Kociołek – wiceprezes Rady Ministrów PRL
Tadeusz Tuczapski – generał broni, główny inspektor szkolenia WP, wiceminister obrony narodowej
Józef Kamiński – generał broni, dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego
Stanisław Kruczek – generał brygady, dowódca 8. Dywizji Zmechanizowanej
Edward Łańcucki – generał brygady, dowódca 16. Dywizji Pancernej
Mirosław Wiekiera – podpułkownik, dowódca 3. batalionu 55. pułku zmechanizowanego
Wiesław Gop – major, dowódca 3. plutonu 2. kompanii szkolnej Podoficerskiej Szkoły Obrony Terytorialnej 10. pułku WOW
Władysław Łomot – pułkownik, dowódca 32. pułku zmechanizowanego
Bolesław Fałdasz – pułkownik, zastępca ds. politycznych dowódcy 32. pułku zmechanizowanego
Karol Kubalica – pułkownik MO, komendant Szkoły Podoficerskiej Milicji Obywatelskiej w Słupsku

Z uwagi na stan zdrowia umorzone zostały postępowania wobec Mieczysława Urbańskiego i kapitana Mariana Zatorskiego, którzy wkrótce zmarli.

autorka: Wiesława Kwiatkowska (2006 r.)