Dylewski Edmund

Dylewski Edmund ps. Jastrząb, Edyl(1912-2000). Był instruktorem do specjalnych poruczeń komendanta Chorągwi Pomorskiej Szarych Szeregów. Kierował zbieraniem danych wywiadowczych z bazy Kriegsmarine, był komendantem utworzonego w Chyloni hufca Rój Szmaragdowy. Więziony w obozie koncentracyjnym Stutthof.

1912-1939

Urodził się 21.08.1912 r. w Bergkamen (Niemcy). W 1920 r. przyjechał z rodzicami do Torunia. Tu w latach 1920-1926 uczył się w szkole powszechnej, następnie w szkole handlowej. W 1929 r. podjął pracę u adwokata i notariusza Stefana Michałka, kolejno w Sądzie Grodzkim w Toruniu. W 1933 r. zamieszkał z rodzicami w Skórczu, w 1934 r. został powołany do wojska. Po odbyciu służby zasadniczej pozostał w wojsku jako podoficer zawodowy w 64. pp. [pułk piechoty] w Grudziądzu.

Brał udział w kampanii wrześniowej jako dowódca plutonu łączności w 2. baonie [batalion] 64. pp.

Po rozbiciu jego jednostki przedostał się do Warszawy. Brał udział w obronie Cytadeli jako dowódca plutonu w 15. kompanii zapasowej. Ranny w nogę i rękę leżał w szpitalu. Został zwolniony z niewoli w październiku 1939 r. Udał się wówczas do Torunia. Tam na dworcu przypadkowo spotkał kolegę z harcerstwa hm. Bernarda Myśliwka, który poinformował go o przejściu harcerstwa do konspiracji. W Toruniu został aresztowany za chodzenie w polskim mundurze wojskowym, mimo zaświadczenia o zwolnieniu z niewoli. Przetrzymywany był przez dwa tygodnie w areszcie w forcie na Rudaku, po czym otrzymał policyjny nakaz opuszczenia Torunia.

W końcu 1939 r. wyjechał do Gdyni, gdzie była jego matka. Zamieszkał na Grabówku. Początkowo pracował w firmie budowlanej Hildebrandta, następnie w magazynie farb i lakierów w stoczni DWK [Deutsche Werke Kiel] (stocznia gdyńska). Na przełomie lat 1939-1940 został wprowadzony do organizacji konspiracyjnej działającej na terenie Gdyni i okolic.

1940-1942

W maju 1940 r. został przez hm. Benedykta Porożyńskiego zaprzysiężony w ramach Szarych Szeregów i ZWZ [Związek Walki Zbrojnej]. Podporządkowano go bezpośrednio komendantowi Chorągwi Pomorskiej Szarych Szeregów hm. B. Myśliwkowi.

W latach 1940-1941 pełnił funkcję instruktora do specjalnych poruczeń komendanta Chorągwi Pomorskiej Szarych Szeregów. Podporządkowano mu też północną część Pomorza. Był w tym okresie łącznikiem B. Myśliwka i jednym z jego najbliższych współpracowników. Zbierał informacje o wskazanych osobach oraz prowadzonej przez nich działalności konspiracyjnej. Utworzył w Chyloni drużynę złożoną z młodych harcerzy, a po przekształceniu jej w hufiec o kryptonimie Rój Szmaragdowy został komendantem. Szczególnie aktywną działalność prowadził w 1942 r. Poza kierowaniem pracą swego hufca uczestniczył w zbieraniu danych wywiadowczych z bazy Kriegsmarine w Gdyni. Przygotowywał się też do podjęcia sabotażu.

Z polecenia B. Myśliwka, jako specjalista z zakresu łączności, opracował schemat połączeń telefonicznych z portem gdańskim. Brał udział w akcji scaleniowej AK [Armia Krajowa]. Latem 1942 r. uczestniczył m.in. w spotkaniu działaczy konspiracyjnych z Pomorza, zorganizowanym w leśniczówce Długie w Borach Tucholskich. Zdołał szczęśliwie uniknąć zatrzymania przez Gestapo po dekonspiracji struktur ZWZ-AK [Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa] w końcu czerwca 1942 r. Latem 1942 r. nawiązali z nim kontakt por. Adam Feigel oraz Hubert Werner. Podjął wówczas współpracę także z komórką Delegatury Rządu w Gdyni. W sierpniu 1942 r., podczas spotkania z B. Myśliwkiem w rejonie Świecia, został poinformowany o dużej dekonspiracji i konieczności przejściowego zawieszenia działalności.

Po aresztowaniu B. Myśliwka i Lucjana Cylkowskiego utracił kontakt z Szarymi Szeregami. W obawie przed aresztowaniem opuścił Gdynię i na krótko ukrył się w leśniczówce na terenie powiatu świeckiego.

1942-1945

Po powrocie do Gdyni został aresztowany 22.10.1942 r. Przeszedł wyczerpujące śledztwo w Gestapo gdańskim, w czasie którego zdołano mu udowodnić jedynie współpracę z AK w Gdyni. Nie została ujawniona jego działalność w Szarych Szeregach. Po zakończeniu śledztwa został w grudniu 1942 r. osadzony w obozie koncentracyjnym Stutthof jako więzień policyjny. Zatrudniony był początkowo w karnej Waldkolonne. W obozie więziony był do 1945 r. Został ewakuowany razem z blokiem 15. trasą przez Pruszcz, Niestępowo, Żukowo, Pomieczyno, Luzino, Rybno. Tam w obozie przejściowym hm. B. Porożyński udzielił mu wskazówek o prowadzeniu działalności bezpośrednio po zajęciu terenu Pomorza przez Rosjan. Zgodnie z tymi wytycznymi miał wejść do aparatu władzy i oczekiwać dalszych rozkazów. Oswobodzony został przez Rosjan 13.03.1945 r. Wrócił do Gdyni, gdzie brał udział w tworzeniu MO [Milicja Obywatelska]. Pracował w komisariatach w Chyloni i na Grabówku. We wrześniu 1945 r. zwolnił się z MO i wyjechał do Lęborka.

autor: Andrzej Gąsiorowski (2006 r.)