Dukalski-Zapora Mieczysław

Dukalski-Zapora Mieczysław (1910-1998). Pełniący obowiązki komendanta Okręgu Pomorskiego Związku Jaszczurczego, dowódca Batalionu Osłonowego Dowództwa Głównego Narodowych Sił Zbrojnych. Działacz Obozu Narodowo-Radykalnego. W ramach Inspektoratu Ziem Zachodnich organizował Akcję Specjalną (odpowiednik Kedywu), kierował szeregiem akcji bojowo-rekwizycyjnych. W 1944 r. wywieziony z Pawiaka do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, następnie do jego filii w Brzegu. Od 26.05.1945 r. pełnił funkcję szefa Oddziału II Brygady Świętokrzyskiej, zajmował się organizowaniem przerzutów do kraju i z kraju na zachód osób zagrożonych represjami ze strony Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł (NKWD) i Urzędu Bezpieczeństwa. Odznaczony Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem za Wojnę 1939-1945; przedstawiony do odznaczenia Orderem Wojennym Virtuti Militari. W 1997 r. odmówił przyjęcia Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego, którym miał być odznaczony w Ambasadzie Rzeczpospolitej Polskiej w Paryżu.

• 
  Mieczysław Zapora-Dukalski.

1910-1939 – działalność w ruchu radykalno-narodowym

Urodził się 1.01.1910 r. w Radomiu. Uczęszczał do Korpusu Kadetów w Modlinie, Gimnazjum im. A. Mickiewicza i Szkoły Handlowej w Warszawie.

Od 4.05.1934 r. był członkiem ONR [Obóz Narodowo-Radykalny] (zdelegalizowanego w czerwcu 1934 r.). Na prośbę kolegi Nowickiego przewiózł drogą morską z Wolnego Miasta Gdańska do Jastarni drukarnię „Sztafety” – pisma ONR. Aresztowany po przybyciu na miejsce, został zwolniony po zarekwirowaniu maszyny drukarskiej. Wrócił do pracy w ONR, organizując jego siatkę na Pomorzu. Wprowadzony przez ks. Wojciecha Gajdusa do KSMM [Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej], został tam referentem społecznym i ideowym, wygłaszając referaty o ruchu narodowo-radykalnym na terenie Pomorza. Wskutek konfliktu z bp Stanisławem Okoniewskim, odszedł z KSMM. Poświęcił się całkowicie pracy w ONR, propagując jego idee w środowisku marynarskim, m.in. na terenie Państwowej Szkoły Morskiej, do której wówczas uczęszczał. Zwerbował do ONR ok. 30 osób.

Od 1935 r. był członkiem honorowym i instruktorem żeglarstwa w Akademickim Związku Morskim – Oddział Gdańsk. Tam poznał Stanisława Leona Jeutego i Jerzego Padlewskiego – pracowników Ekspozytury Zachód, wywiadu Związku Jaszczurczego podczas okupacji. W lecie 1938 r. pełnił funkcję komendanta obozu jachtowego Akademickiego Związku Morskiego w Jastarni, skąd wraz z innymi ONR-owcami skierował do kierownictwa Marynarki Wojennej propozycję wykorzystania marynarzy do prowadzenia obserwacji portów w Rzeszy.

1939-1945 – Związek Jaszczurczy

Ze względu na kategorię zdrowia B nie był zdolny do zasadniczej służby wojskowej. Wojna zastała go na stanowisku oficera wychowawcy w Szkole Morskiej. Po zajęciu Gdyni przez Niemców został zatrzymany i przebywał w punkcie zbornym mieszczącym się w kościele Najświętszej Marii Panny. Zwolniony, uciekł w końcu października 1939 r. do Warszawy.

Z rozkazu komendanta Związku Jaszczurczego por. rez. Władysława Marcinkowskiego rozpoczął w listopadzie 1939 r. nawiązywanie kontaktów z Pomorzanami, którzy znaleźli się w Warszawie i Generalnej Guberni, tworząc tzw. Grupę Pomorską Związku Jaszczurczego. Pełnił obowiązki komendanta Pomorskiego Okręgu Związku Jaszczurczego. Wspólnie z Arnoldem Nierzwickim zaczął organizować sieć wywiadu oraz struktury terenowe pomorskiego Związku Jaszczurczego. Organizował łączność i legalizację na potrzeby Okręgu Pomorskiego Związku Jaszczurczego, był komisarzem Sekcji Morskiej w Organizacji Polskiej – Zachód (OP – tajna wewnętrzna organizacja w ONR).

W ramach Inspektoratu Ziem Zachodnich organizował Akcję Specjalną (odpowiednik Kedywu), kierował szeregiem akcji bojowo-rekwizycyjnych. Od 1.01.1944 r. był dowódcą Batalionu Osłonowego Dowództwa Narodowych Sił Zbrojnych. Nawiązał kontakt z wywiadem japońskim w Warszawie oraz z rezydentem Inteligence Service w Warszawie – Johnem.

Aresztowany 21.07.1944 r., podczas przesłuchań był namawiany przez Gestapo do współpracy pod kątem walki z bolszewizmem. Propozycję tę stanowczo odrzucił. Wywieziony został 30.07.1944 r. z Pawiaka do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, następnie do jego filii w Brzegu.

Po 1945

Po zakończeniu wojny dołączył w maju 1945 r. do Brygady Świętokrzyskiej stacjonującej wówczas na terenie Czech, od 26.05.1945 r. pełnił funkcję szefa Oddziału II Brygady. Formalnie z tej funkcji nie został zdjęty, faktycznie jednak zajmował się organizowaniem przerzutów do kraju i z kraju na zachód osób zagrożonych represjami ze strony NKWD [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] i UB [Urząd Bezpieczeństwa]. Był też oficerem ds. specjalnych i utrzymywał kontakt ze strukturami NSZ [Narodowe Siły Zbrojne] w kraju, które podjęły walkę z okupacją sowiecką. Miał kontakty z II Korpusem stacjonującym na terenie Włoch. W 1946 r. wyjechał do Paryża z zadaniem nawiązania kontaktu z właścicielem Bałtyckiej Spółki Okrętowej – chodziło o zorganizowanie polskiej floty handlowej na Zachodzie. W 1947 r. nawiązał współpracę z kontrwywiadem francuskim i pomagał w ściganiu niemieckich zbrodniarzy i sowieckich agentów. Mieszkał wówczas w Trewirze (Niemcy).

W latach 1949-1950 był tzw. mężem zaufania przy Wysokim Komisarzu dla okupowanej przez Francję części Niemiec.

Od 1.01.1951 r. mieszkał w Gujanie Francuskiej w Saint-Jeandu Maroni, gdzie pracował w żegludze rzecznej, następnie na stanowisku zastępcy szefa transportu ośrodka emigracyjnego i kontrolera magazynów. Był właścicielem restauracji Pologne – jedynego polskiego lokalu w Gujanie Francuskiej.

W marcu 1980 r. zamieszkał pod Paryżem. Pełnił funkcję prezesa Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Paryżu. Na emigracji nosił nazwisko Zapora.

Zmarł 9.04.1998 r.

Odznaczony Krzyżem Walecznych, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Medalem za Wojnę 1939-1945; przedstawiony do odznaczenia Orderem Wojennym Virtuti Militari. W 1997 r. odmówił przyjęcia Krzyża Narodowego Czynu Zbrojnego, którym miał być odznaczony w Ambasadzie RP w Paryżu (w liście skierowanym do ambasadora RP wyjaśnił, że „osoba aktualnego Prezydenta Polski Pana Aleksandra Kwaśniewskiego jest jedynym powodem odmowy”).

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)