Dom Marynarza Szwedzkiego
Dom Marynarza Szwedzkiego i Kaplica Szwedzka dla Marynarzy – Svenska Sjömanskyrkan przy ul. Jana z Kolna 25, powstały w 1936 r. dzięki staraniom pastora Daniela Cederberga. Kaplicę ozdobiły malowidła ścienne wykonane przez malarzy lwowskich Witolda Marsa i Stanisława Teisseyre. Podczas II wojny światowej Dom Marynarza Szwedzkiego stał się jednym z punktów przerzutu jeńców angielskich (uciekinierów ze Stalagu XXA w Toruniu) i materiałów wywiadowczych do Szwecji.
-
Dom Marynarza Szwedzkiego. -
Dom Marynarza Szwedzkiego - pocztówka. -
Kaplica Marynarza Szwedzkiego, polichromia kaplicy podczas konserwacji. -
Kaplica Marynarza Szwedzkiego, polichromia kaplicy podczas konserwacji, fragment jednego z malowideł. -
Kaplica Marynarza Szwedzkiego, polichromia kaplicy podczas konserwacji. -
Kaplica Marynarza Szwedzkiego, polichromia kaplicy podczas konserwacji.
.jpg)
Początki
Po 2-letnich staraniach, w których wyróżniał się pierwszy oficer Sjökapten Sam Lindgren (zwany Sampo Sailor), w 1930 r. powstała w Gdyni placówka Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Szwecji za Granicą (SKUT – Svenska kyrkan i utlandet, z centralą w Uppsali), z prowizoryczną świetlicą portową przeznaczoną do prowadzenia służby duszpasterskiej wśród coraz liczniejszych marynarzy i Szwedów przebywających dłuższy czas służbowo na polskim Wybrzeżu. Kierował nią kapelan z Gdańska, ks. Sven Hellqvist, którego miejscowym świeckim asystentem został Carl Swedner.
Przed wojną
W 1932 r. placówkę przeniesiono do kamienicy przy pl. Kaszubskim 3, we wrześniu do jej obsługi skierowano pastora Daniela Cederberga. W wynajętych lokalach mieściły się świetlica, czytelnia i kaplica. W Boże Narodzenie 1933 r. i 1934 r. korzystano z kościoła ewangelicko-unijnego w Małym Kacku, przy którym również grzebano zmarłych w Gdyni szwedzkich marynarzy (zbiorowy nagrobek z granitu przywiezionego z regionu Bohuslän zapewne w 1933 r. istnieje do dziś).
W 1934 r. Urząd Morski przekazał nieodpłatnie 1 tys. m działki przy ul. Jana z Kolna. Budowę nowoczesnego Domu Marynarza Szwedzkiego, mieszczącego kaplicę, konsulat, hotel (według projektu Stanisława Płoskiego z Warszawy) – rozpoczętą 25.07.1935 r. – zakończyło uroczyste poświęcenie przez prymasa Szwecji abp Erlinga Eidema dnia 9.06.1936 r. Na czele komitetu budowy stali: konsul generalny Szwecji w Gdyni inż. Napoleon Korzon, dyrektor Michał Freydberg i pastor D. Cederberg. Znaczącą ofiarę na rzecz budowy zapisała w testamencie Carolina Cecilia Pettersson ze Sztokholmu (córka kapitana żeglugi), pomoc okazywały również polskie instytucje. Obszerna kaplica, mogąca w miarę potrzeby pomieścić nawet 300-400 osób, znajdowała się na piętrze. Zdobiły ją malowidła ścienne wykonane przez malarzy lwowskich, Witolda Marsa i Stanisława Teisseyre. O uznaniu, z jakim spotkała się gdyńska budowla, świadczy fakt, że już w 1937 r. posłużyła jako wzór dla nowej Kaplicy Szwedzkiej w Gdańsku-Nowym Porcie. Liczba marynarzy odwiedzających Dom była wyższa niż w podobnej placówce w Londynie.
Od 4.07.1937 r. Szwedzi udostępnili kaplicę także na nabożeństwa polskiej parafii ewangelicko-augsburskiej kierowanej przez ks. Jerzego Kahané. Duchowni i świeccy reprezentanci uczestniczyli w ważniejszych wydarzeniach obu zborów, a Szwedki były członkiniami polskiego Stowarzyszenia Niewiast. Jako wyraz wzajemnej sympatii Dom Marynarza otrzymał od polskich parafian portret prezydenta Ignacego Mościckiego. W styczniu 1939 r. następcą ks. D. Cederberga został dotychczasowy duszpasterz pomocniczy ks. David Arvidsson. Stosunki polskich i szwedzkich ewangelików nadal pozostały dobre, o czym świadczy wmurowanie urny z ziemią ze Szwecji w fundamenty nowo wznoszonej kaplicy polskiej przy ul. Leśnej.
Wojna i lata powojenne
Podczas okupacji kaplica działała nadal, w lutym 1940 r. obowiązki duszpasterskie przejął ks. Sven Hellqvist z Gdańska. Przez jakiś czas odbywały się tu również nabożeństwa prawosławne i mennonickie. Dom stał się jednym z punktów przerzutu jeńców angielskich (uciekinierów ze Stalagu XXA w Toruniu) i materiałów wywiadowczych do Szwecji, podobno odbywały się tu też spotkania uczestników akcji wywiadowczych ZWZ-AK [Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa].
Od 1.07.1944 r. placówki w Gdańsku i Gdyni objął ks. Ove Andréll, który pozostał do 1951 r. (jedynie pod koniec 1945 r. przebywał tu ponownie ks. D. Cederberg); następnie do 1958 r. – pastor Ture Westerström. 18.02.1946 r. dach kaplicy zerwał huragan. W 1970 r. budynek został poddany gruntownej renowacji.
Po 1945 r. polskie nabożeństwa w Domu Marynarza Szwedzkiego odbywały się raz w miesiącu do 1970 r. Co niedzielę odprawiano nabożeństwa szwedzkie, przy czym liczba uczestników była uwarunkowana m.in. przemianami zachodzącymi w handlu bałtyckim (znaczny spadek zaznaczył się w latach 50. XX w.). W latach 70. XX w. ważną grupę wiernych stanowili szwedzcy robotnicy budowlani zatrudnieni w Gdańsku. Kaplica Szwedzka (również służąca marynarzom z innych krajów skandynawskich) działała ponadto w Szczecinie, a w Gdańsku – duszpasterstwo dla marynarzy fińskich. W dniach 15-19.09.1958 r. gdyńska kaplica była miejscem obrad Konferencji Luterańskich Kościołów Mniejszościowych zorganizowanej przez Światową Federację Luterańską, podczas której delegaci z 18 państw obradowali nad tematem Stworzenie.
W dobie kryzysu materialnego w latach 80. XX w., gdy pastorem był ks. Bo Johansson, poprzez Dom płynęła pomoc humanitarna kierowana do polskiego społeczeństwa. W 1996 r. w obchodach jubileuszu 60-lecia działalności kaplicy uczestniczył również ewangelicko-augsburski proboszcz sopocki i biskup diecezji pomorsko-wielkopolskiej ks. Michał Warczyński. Wtedy kapelanem był ks. Per Olof Borg, następnie ks. Håkan Nordgren.
Budynek Domu Marynarza Szwedzkiego został wpisany do rejestru zabytków 25.03.1987 r. W 2006 r. został zdesakralizowany i obecnie pełni funkcje związane z działalnością kulturalną miasta Gdyni jako Konsulat Kultury.
[W 2017 r. w ramach rewaloryzacji budynku przeprowadzono prace konserwatorskie przy malowidłach w kaplicy (prace wykonał zespół konserwatorski w składzie: A. Sobczyk, B. Myśliwiec) – przyp. red.].
autor: Jerzy Domasłowski (2006 r.)
