Dąbek Stanisław

Dąbek Stanisław (1892-1939). Pułkownik Wojska Polskiego, Morskiej Brygady Obrony Narodowej i Lądowej Obrony Wybrzeża. W latach 1914-1918 służył w armii austro-węgierskiej, gdzie został odznaczony licznymi odznaczeniami, łącznie z Żelazną Koroną. W listopadzie 1918 r. rozpoczął służbę jako oficer zawodowy Wojska Polskiego. W grudniu z własnej inicjatywy skutecznie organizował obronę Lubaczowa i jego okolic przed nacjonalistami ukraińskimi. 23.07.1939 r. otrzymał swój ostatni przydział na dowódcę Morskiej Brygady Obrony Narodowej i Lądowej Obrony Wybrzeża. Od 1.09.1939 r. bronił Gdyni i Kępy Oksywskiej. 19.09.1939 r. popełnił samobójstwo w Babich Dołach, aby nie składać broni przed przeciwnikiem. Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, złotym Krzyżem Zasługi i innymi odznaczeniami. W 1957 r. pośmiertnie odznaczony orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.

• 
  Płk Stanisław Dąbek z żoną i siostrą podczas zimowego spaceru w Krynicy
• 
  Płk Stanisław Dąbek na wysokogórskiej wycieczce w Tatrach
• 
  Płk Stanisław Dąbek z żoną Ireną
• 
  Płk Stanisław Dąbek z senatorem z Lublina
• 
  Kadra oficerska na obozie w Raduczu. Batalion Podchorążych Rezerwy Piechoty, dziewiąty od prawej stoi płk Stanisław Dąbek, obok mjr Antoni Sikorski
• 
  Płk Stanisław Dąbek z córką Teresą
• 
  Nadanie pośmiertne płk Stanisławowi Dąbkowi odznaczenia Krzyża Grunwaldu – legitymacja
• 
  Krzyż Grunwaldu nadany pośmiertnie płk Stanisławowi Dąbkowi

1882-1914. Dzieciństwo i lata szkolne

Urodził się 28.03.1892 r. w Nisku nad Sanem. Był jednym z 6 dzieci Szczepana i Rozalii z Powęskich, rodzice mieli 4-hektarowe gospodarstwo rolne w Dąbkowie. Ukończył 6-klasową szkołę ludową w Lubaczowie. Przez następne dwa lata chodził do szkoły wydziałowej we Lwowie. W 1908 r. rozpoczął naukę w Seminarium Nauczycielskim w Sokalu, które ukończył w 1911 r. uzyskaniem matury i dyplomu nauczyciela szkół powszechnych. Rozpoczynając pracę zawodową w szkole ludowej w Bóbrce koło Lwowa, jednocześnie podjął studia jako wolny słuchacz na wydziale humanistycznym lwowskiego Uniwersytetu Jana Kazimierza i przygotowywał się do egzaminu maturalnego z zakresu szkoły ogólnokształcącej. Egzamin dojrzałości zdał w VII Gimnazjum we Lwowie we wrześniu 1911 r. i wkrótce rozpoczął studia na wydziale prawa lwowskiego uniwersytetu, rezygnując z pracy zawodowej. Od 1911 r. był też członkiem Sokoła i Zarzewia.

1914-1918. Armia austro-węgierska

Na początku 1914 r. jako jednoroczny ochotnik został powołany do odbycia służby wojskowej w armii austro-węgierskiej i wcielony do 34. Pułku Piechoty Obrony Krajowej w Jarosławiu. W grudniu tego roku ukończył z czwartą lokatą 2-miesięczny kurs w szkole oficerów rezerwy w Belzinku koło Pilska na Morawach. Następnie odbył praktykę w swym pułku i awansował do podporucznika. Wziął udział w walkach austro-węgierskiej 2. Armii, która obsadziła przełęcze karpackie. Wraz ze swą kompanią uczestniczył w wielu walkach i potyczkach. Wyróżnił się w zakresie dowodzenia, ale został ciężko ranny i groziła mu amputacja nogi. Po kilku miesiącach hospitalizacji w Krakowie i okresie rekonwalescencji został awansowany na porucznika, a następnie skierowany na front włoski w składzie batalionu marszowego 90. Pułku Piechoty. Jako dowódca kompanii walczył pod Caporetto i nad rzeką Piavą. W armii austro-węgierskiej służył do 31.10.1918 r. Został uhonorowany licznymi odznaczeniami, łącznie z Żelazną Koroną. Na początku listopada wrócił do Lubaczowa na czele kompanii piechoty złożonej z Polaków, wraz z uzbrojeniem i sprzętem.

1918-1939. Wojsko Polskie

Od listopada 1918 r. w stopniu porucznika został zawodowym oficerem Wojska Polskiego. W grudniu z własnej inicjatywy skutecznie organizował obronę Lubaczowa i jego okolic przed nacjonalistami ukraińskimi. W latach 1919-1921 pełnił służbę na stanowiskach dowódcy kompanii i batalionu w 14. Pułku Piechoty z Włocławka. Z tym pułkiem, w stopniu kapitana, brał udział w wojnie polsko-radzieckiej. Ujawnił duże zdolności taktyczne, wyróżnił się zwłaszcza w walkach pod Rohatynem. Został odznaczony Orderem Virtuti Militari. W 1920 r., w wyniku weryfikacji, przyznany mu został stopień majora ze starszeństwem od 1.06.1919 r.

Następnie był dowódcą batalionu w 8. Pułku Piechoty Legionów w Lublinie, zamojskiej 3. Dywizji Piechoty Legionów gen. dyw. Władysława Bortnowskiego. 15.08.1924 r. otrzymał awans na podpułkownika. Od 1925 r. był dowódcą batalionu, a w latach 1927-1928 zastępcą dowódcy 7. Pułku Piechoty Legionów w Chełmie Lubelskim, tej samej 3. Dywizji Piechoty Legionów. W 1926 r. zawarł związek małżeński z Ireną Polaczek. W 1928 r. został komendantem rocznego kursu dla batalionu podchorążych rezerwy piechoty w Tomaszowie Mazowieckim.

W roku następnym otrzymał zadanie zorganizowania Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty w Zambrowie z trzech odrębnie istniejących batalionów szkolnych w Zaleszczykach, Łukowie i Tomaszowie Mazowieckim. W połowie lipca 1930 r. został odwołany z funkcji komendanta szkoły podchorążych i objął stanowisko dowódcy 7. Pułku Piechoty. Dwa lata później otrzymał awans na pułkownika ze starszeństwem od 1.01.1932 r. Po kilku latach, wskutek zatargu z dowódcą dywizji na tle rozgrywek personalnych między legionistami a tymi, którzy nie służyli w legionach, został odwołany ze stanowiska. Po interwencji przywrócono mu dowództwo 7. Pułku Piechoty, ale na własną prośbę został przeniesiony na dowódcę 52. Pułku Strzelców tarnopolskiej 12. Dywizji Piechoty, którym dowodził od 1935 r. do lipca 1939 r.

23.07.1939 r. otrzymał swój ostatni przydział na dowódcę MBON [Morska Brygada Obrony Narodowej] i LOW [Lądowa Obrona Wybrzeża]. Zamieszkał w Gdyni przy ul. Świętojańskiej. Podczas walk w 1939 r. faktycznie dowodził LOW, a MBON przekazał swemu zastępcy. Podlegające mu siły liczyły 11 batalionów i 15 tys. żołnierzy, co odpowiadało mniej więcej dywizji piechoty o dużych brakach w uzbrojeniu i swoistej organizacji. Bronił Gdyni i Kępy Oksywskiej. 19.09.1939 r. popełnił samobójstwo w Babich Dołach, aby nie składać broni przed przeciwnikiem. Pośmiertnie został awansowany w 1964 r. na generała brygady przez naczelnego wodza na wychodźstwie w Londynie.

Odznaczenia

Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych, złotym Krzyżem Zasługi i innymi odznaczeniami. W 1957 r. pośmiertnie odznaczony orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.

Pochowany najpierw w Babich Dołach, a następnie przeniesiony na cmentarz Witomiński. 30.10.1946 r. odbył się uroczysty wojskowy pogrzeb pułkownika na cmentarzu Żołnierzy Polskich w Redłowie. 15.09.1983 r. minister obrony narodowej nadał 3. Pułkowi Zabezpieczenia Dowództwa Marynarki Wojennej imię płk Stanisława Dąbka. Od 2.08.1989 r. pułk ten nosi nazwę 1. Morski Pułk Strzelców im. płk Stanisława Dąbka.

autor: Walter Pater (2006 r.)