Cylkowski Lucjan

Cylkowski Lucjan (1907-1944). Nauczyciel, komendant Hufca Gdyńskiego Szarych Szeregów, szef łączności kurierskiej Podokręgu Morskiego Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Po utworzeniu Armii Krajowej odegrał znaczącą rolę w akcji scaleniowej oddziałów konspiracyjnych. Zorganizował sprawnie działający zespół łączników, uczestniczył w przerzutach ludzi i poczty do Szwecji, utrzymywał osobisty kontakt z Bernardem Myśliwkiem. W 1942 r. został aresztowany, torturowany w Gestapo w Gdyni i Gdańsku. 12.07.1944 r. stracony w obozie koncentracyjnym Stutthof.

• 
  Lucjan Cylkowski.
• 
  Lucjan Cylkowski w gronie harcerzy.
• 
  Tablica upamiętniająca Lucjana Cylkowskiego, umieszczona na budynku Szkoły Podstawowej nr 1 w Gdyni.

1907-1939

Urodził się 23.05.1907 r. w Zimnych Zdrojach (powiat Starogard). Szkołę podstawową skończył w Liniewie, potem ukończył Seminarium Nauczycielskie w Kościerzynie. W latach 1927-1930 pracował w szkole powszechnej w Pucku. Uczył przyrody i geografii, opiekując się równocześnie drużyną harcerską. W 1930 r. Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego skierowało go do Szkoły Podstawowej nr 1 w Gdyni. Pracował w niej do wybuchu wojny. Prowadził drużynę harcerską, był instruktorem w gdyńskim hufcu harcerzy, którego komendantem był Bolesław Polkowski, a od 1935 r. – Benedykt Porożyński. W 1938 r. został komendantem hufca Gdynia-Śródmieście, w czerwcu 1939 r. – komisarzem Pogotowia Wojennego Morskiego Rejonu, a po zmobilizowaniu B. Porożyńskiego przejął od niego obowiązki komendanta Morskiego Rejonu Harcerzy.

1939-1942

Gdy wybuchła wojna, wziął aktywny udział w obronie Gdyni, organizując działalność Pogotowia Wojennego harcerzy. Po wejściu Niemców został w Gdyni i mieszkał w willi swego teścia, który był Duńczykiem. Chronili się tam też inni Polacy (m.in. żona kierownika szkoły Ogrodowskiego z córką i poszukiwany przez Gestapo Jan Skwiercz).

W grudniu 1939 r. przedostał się do Danii, gdzie mieszkała jego żona z córką, nawiązał kontakt z poselstwem polskim, odrzucił propozycję wyjazdu do Szwecji lub polskich oddziałów we Francji i wrócił do Gdyni. Działał w Szarych Szeregach, a po przyjeździe do Gdyni w 1941 r. komendanta Podokręgu Morskiego ZWZ Józefa Olszewskiego został jego najbliższym współpracownikiem. Po utworzeniu AK [Armia Krajowa] odegrał znaczącą rolę w akcji scaleniowej oddziałów konspiracyjnych, m.in. TOW [Tajna Organizacja Wojskowa] Gryf Pomorski i PAP [Polska Armia Powstania] w Gdańsku. Warsztat szewski Rodhego przy ul. Abrahama, gdzie pracował, stał się ważnym punktem kontaktowym AK. Zorganizował sprawnie działający zespół łączników, uczestniczył w przerzutach ludzi i poczty do Szwecji, utrzymywał osobisty kontakt z Bernardem Myśliwkiem, komendantem Chorągwi Morskich Szarych Szeregów.

1942-1944

30.09.1942 r. został aresztowany, był torturowany w Gestapo w Gdyni i Gdańsku. Pozornie zgodził się na współpracę z Gestapo (które sfingowało jego ucieczkę) i natychmiast powiadomił o tym ludzi z Gryfa Pomorskiego, których miał śledzić. Dzięki niemu uniknęli aresztowania m.in. Grzegorz Wojewski – komendant TOW GP [Gryf Pomorski] w Wejherowie, mecenas Mieczysław Wegner – komendant TOW GP w Gdyni, i członek Rady Naczelnej tej organizacji – Leon Kleinschmidt. L. Cylkowski ukrywał się w Bolszewie (J. Skwiercz). Gestapo go wytropiło i 10.03.1944 r. został aresztowany, przewieziony do Gdańska i ponownie torturowany, po czym przerzucony do obozu koncentracyjnego Stutthof, a tam 12.07.1944 r. o godz. 18 stracony na obozowej szubienicy.

W 1974 r. imię L. Cylkowskiego przyjęła Szkoła Podstawowa nr 13, tablice pamiątkowe odsłonięto w 1985 r. na budynku Szkoły Podstawowej nr 1, a w 1993 r. na budynku elektrowni w Bolszewie, gdzie ukrywał się przed powtórnym aresztowaniem.

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)