Chwarzno

Chwarzno od 1973 r. wspólnie z Wiczlinem tworzy największą dzielnicę Gdyni, o powierzchni 25,53 km² i  liczbie ludności –15  tys. 403 (2024 r.). Nazwa wywodzi się z rzeczownika ch(w)orstъ oznaczającego krzak, zagajnik, chrust, a także teren pagórkowaty, co dobrze odpowiada fizjografii tutejszego terenu. Powstało w średniowieczu z połączenia 2 sąsiednich osad: Skrobotowa i zachodniej części Witomina.

• 
  Mapa topograficzna części Gdyni, obejmuje obszar: Stara Reda, Mostowe Błoto, Pierwoszyno, Witomino, Chwarzno, Las Gniewowo.
• 
  Gdynia Chwarzno - ulica Chwarznieńska 176, dawne czworaki dworskie.
• 
  Gdynia Chwarzno - ulica Chwarznieńska 176, dawne czworaki dworskie.
• 
  Kapliczka Bł. Urszuli Ledóchowskiej w Chwarznie.

Historia

Pierwszy raz nazwa Skrobotowo użyta została w dokumencie wystawionym 31.10.1253 r. przez biskupa włocławskiego Wolimira podczas jego pobytu w Gdańsku i dotyczącym zasięgu parafii w Oksywiu. Przynależność Chwarzna (Sfarsrno) do parafii w Oksywiu potwierdzona została jeszcze w 1362 r.

W średniowieczu wieś przechodziła z rąk do rąk, stanowiąc naprzemiennie dobra książęce, biskupa włocławskiego, rycerskie, czy patrycjuszy gdańskich. W 1570 r. spośród 30 łanów należących do wsi jedynie połowa była uprawiana przez poddanych jej 3 właścicieli, mieszczan z pochodzenia: Henryka Brewicza, Augustyna Hacke i Marcina z Torunia, z których pierwszy był jednym z wielu współwłaścicieli Kolibek, zaś dwaj ostatni współwłaścicielami Małego Kacka. Od tego czasu datują się długoletnie związki własnościowe Chwarzna i Małego Kacka.

W 1598 r. i 1648 r. jako właścicieli Chwarzna źródła wymieniają rodzinę mieszczan gdańskich Rosenbergów.

W 1682 r. pojawiają się tu nazwiska kolejnych współwłaścicieli: Kochański, Malechiński, Szpęgawski i Kętrzyński.

W 1711 r. jako właściciele figurują mieszczanie gdańscy: Franciszek Reinhold, Bartsch von Demuth oraz Reinhold Mikołaj von der Linde. Kataster kontrybucyjny z 1772/73 podawał jako właściciela folwarku chwarznieńskiego Józefa Antoniego Przebendowskiego z Kolibek. Ów folwark obejmował 7 łanów ziemi i był zamieszkany przez 53 osoby. Według wizytacji biskupiej z 1781 r. Chwarzno zamieszkiwało 10 katolików i 1 innowierca.

W 1866 r. folwark chwarznieński kupił kapitan pruskiej marynarki handlowej Völz i zmienił jego nazwę na Völzendorf.

W 1905 r. majątek, obejmujący 934 ha, zamieszkały przez 65 Polaków i 11 Niemców, nabył Hans Göldel, który mieszkał tu do końca I wojny św. W okresie międzywojennym właścicielem był gdyński restaurator Adam Słupski.

Część terenów Chwarzna, obejmujących 20 ha, administrowanych przez Towarzystwo Budowy Osiedli [TBO], przeznaczone zostało na podmiejskie osiedle ogródkowe. Podzielono je na 88 działek liczących od 1 tys. 800 do 2 tys.200 m². Przy pomocy dotacji Funduszu Pracy wybudowano studnię, pokryto koszty przeniesienia ze śródmieścia 67 najbiedniejszych rodzin z prowizorycznych baraków w Gdyni. Pod koniec 1937 r.  mieszkało tu 296 osób, w tym 54 dzieci w wieku szkolnym. Komitet Pomocy Dzieciom zorganizował dla dzieci akcję dożywiania przy finansowym poparciu TBO. Po wojnie zorganizowano tu PGR.

W 1973 r. Chwarzno znalazło się w granicach administracyjnych Gdyni. Już w planach zagospodarowania przestrzennego z 1960 r. traktowane było jako przyszłościowy teren pod rozbudowę miasta. Następnie urbaniści włączyli je, wraz z sąsiednim Wiczlinem, do tzw. Gdyni-Zachód, docelowo dzielnicy dla około 100 tys. mieszkańców.

Istnieje tu duże osiedle domów jednorodzinnych, postawione w latach 80. XX w. przez Młodzieżową Spółdzielnię Mieszkaniową, w latach 9. XX w. – kameralny, deweloperski zespół domów wielorodzinnych osiedle Sokółka” firmy Hossa SA. Od 1990 r. jest kościół p.w. św. Urszuli Ledóchowskiej, od 1999 r. nowoczesna Szkoła Podstawowa nr 48 z boiskiem i kortami tenisowymi.

autor: Tomasz Rembalski (2025 r.)