Akcja N

Akcja prowadzona w języku niemieckim przez Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa, mająca na celu sianie defetyzmu wśród cywilnej ludności niemieckiej, aparatu bezpieczeństwa, administracji, partii nazistowskiej oraz Wehrmachtu. Czołowym działaczem akcji N w Gdyni był Zdzisław Jeziorański (Jan Nowak, po wojnie jako Jan Nowak-Jeziorański, redaktor naczelny Radia Wolna Europa).

• 
  Gen. Kazimierz Sosnkowski i ppor. Jan Nowak Jeziorański.
• 
  Jan Nowak Jeziorański.

Na Pomorzu akcja N prowadzona była z ramienia KG [Komenda Główna] i Komendy Okręgu Pomorskiego Armii Krajowej. Jednym z punktów tej akcji była Gdynia (kryptonim Latarnia), gdzie przechowywano wydawnictwa u Jana Zgody (ps. Kaszub). Czołowym działaczem akcji N w Gdyni był Zdzisław Jeziorański (Jan Nowak, po wojnie jako Jan Nowak-Jeziorański, redaktor naczelny Radia Wolna Europa), pracujący też w Wydziale Łączności z Zagranicą (Zagroda) KG AK [Armia Krajowa] i jego zastępca Stanisław Poray-Tucholski (ps. Stanisław Witkowski, Żbik). Od niego odbierał prasę Józef Marcinkowski (ps. Drew).

W meldunku nr 178 (1.10-31.12.1942 r.) Gdynia została wymieniona jako jeden z ważniejszych ośrodków działalności akcji N. Przypuszczalnie do Gdyni docierała też bibuła redagowana w Tczewie przez przedwojennego wykładowcę Szkoły Morskiej używającego ps. Waldy, który kontaktował się z szefem wywiadu Okręgu Pomorskiego Franciszkiem Bendigiem (ps. Ksawery). Prasę tę, np. Wahrheit (Prawda), przewoziła do Okręgu Pomorskiego m.in. Irena Jagielska (Nowak, ps. Ewa).

Początkowo, na zasadzie inicjatywy oddolnej, wydawnictwa N drukował i kolportował Mieczysław Semrau z Orłowa. Posiadał on instrukcję drukarską, matryce i odpowiednie klisze. Drukowane gazetki o objętości 7-14 stron podpisywane były jako Rozgłośnia Wolności. Nakład wynosił ok. 300 egzemplarzy. Inicjatywa ta została przejęta przez Oddział II KG AK, konkretnie przez kpt. rez. Antoniego Wiśniewskiego-Wiensa. Prawdopodobnie w kwietniu 1943 r. gazetki wpadły w ręce Gestapo, które identyfikując je z organizacją komunistyczną Czarny Korpus, na próżno usiłowało dotrzeć do autora.

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)