Administracja miejska Gdyni po 1945 r.

Z Gdynia w sieci

Grupa Operacyjna Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego, wspólnie z grupami operacyjnymi Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, doprowadziła 4.04.1945 r. do powołania w Gdyni Zarządu Miejskiego. W końcu maja armia radziecka przekazała zarząd miastem polskim władzom cywilnym. Działalność pierwszego Zarządu Miejskiego ograniczała się do regulowania spraw związanych z napływem ludności, ich zakwaterowaniem i aprowizacją oraz przygotowaniem podstaw pod przyszłą gospodarkę miejską.

Miejska Rada Narodowa [MRN] w Gdyni rozpoczęła urzędowanie 20.06.1945 r. Przewodniczącym Prezydium MRN został Zdzisław Teisseyre z PPS, a prezydentem miasta – Henryk Zakrzewski także z PPS.

Uchwalona 20.03.1950 r. ustawa o terenowych organach jednolitej władzy państwowej wprowadziła nowy system administracji miejskiej, zlikwidowała zarząd i samorząd miejski, nacjonalizując cały jego majątek oraz włączając władze miejskie i powiatowe w system administracji państwowej, w pełni uzależnionej od szczebli wyższych.

Wybrana 9.12.1973 r. Miejska Rada Narodowa powołała prezydium w oparciu o ustawę z 1972 r., a więc jako wewnętrzny organ rady. Funkcje administrowania zostały wydzielone z zakresu działania rad narodowych i przekazane Urzędowi Miejskiemu oraz prezydentowi miasta. Ostatnia sesja skróconej kadencji MRN odbyła się 30.04.1990 r.

  • Władze Gdyni na budowie osiedla: A. Latra – prezydent Gdyni, W. Porzycki, T. Bejm, J. Krzeczkowski – dyr. GPBM
    Władze Gdyni na budowie osiedla: A. Latra – prezydent Gdyni, W. Porzycki, T. Bejm, J. Krzeczkowski – dyr. GPBM
  • Uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z okazji 50-lecia nadania praw miejskich
    Uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej w Gdyni z okazji 50-lecia nadania praw miejskich

1945-1950

Grupa Operacyjna Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego, wspólnie z grupami operacyjnymi PPR [Polska Partia Robotnicza] i PPS [Polska Partia Socjalistyczna], doprowadziła 4.04.1945 r. do powołania w Gdyni Zarządu Miejskiego. Organizacja administracji miejskiej oparta została na przepisach dekretu PKWN [Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego] z 11.09.1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego. Na jego czele stanął samozwańczo płk Anatol Zbaraski (choć władze wojskowe mianowały na to stanowisko Henryka Zakrzewskiego).


7.04.1945 r. płk Anatol Zbaraski witał w Gdyni premiera Edwarda Osóbkę-Morawskiego. Premier nie mógł usankcjonować tego bezprawia, wybrał więc rozwiązanie kompromisowe, świadczące o silnej pozycji A. Zbaraskiego i mianował go wicewojewodą gdańskim. Rzeczywista władza spoczywała w rękach wojskowych grup operacyjnych i radzieckiego komendanta Teodora Siergiejenki.

W końcu maja armia radziecka przekazała zarząd miastem polskim władzom cywilnym (choć przebywała w Gdyni jeszcze w 1946 r.). Działalność pierwszego Zarządu Miejskiego ograniczała się do regulowania spraw związanych z napływem ludności, ich zakwaterowaniem i aprowizacją oraz przygotowaniem podstaw pod przyszłą gospodarkę miejską.

Miejska Rada Narodowa w Gdyni rozpoczęła urzędowanie 20.06.1945 r. Skład pierwszej powojennej Rady Miejskiej ustaliła 12.06.1945 r. Miejska Międzypartyjna Komisja Porozumiewawcza Partii Bloku Demokratycznego (PPR, PPS, SL [Stronnictwo Ludowe], SD [Stronnictwo Demokratyczne]), na podstawie dekretu PKWN w sprawie powołania władz administracji ogólnej z 21.08.1944 r. Zasiadać w niej miało 50 osób: po 13 z Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej, 4 ze Stronnictwa Demokratycznego, 3 ze Stronnictwa Ludowego, 6 z Tymczasowej Rady Związków Zawodowych, po 1 ze spółdzielczości, Związku Nauczycielstwa Polskiego, Związku Walki Młodych, Organizacji Młodzieżowych Towarzystw Uniwersytetów Robotniczych oraz Związku Harcerstwa Polskiego, 6 mandatów należało do pozostałych organizacji.

Przewodniczącym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej został Zdzisław Teisseyre z PPS, zastępcą Piotr Stolarek z PPR, członkami: Leon Doliwa-Korzewnikjanc z SD, Jadwiga Szlenkowa – PPR, Franciszek Żurek – SL. Prezydentem miasta był przedwojenny działacz PPS – H. Zakrzewski, członek tzw. Grupy Operacyjnej Ministerstwa Administracji Publicznej. Wiceprezydentami: urzędnik Stanisław Modliński (przybył do Gdyni na początku kwietnia 1945 r.) i adwokat Czesław Kotowicz (przyjechał do Gdyni w połowie maja 1945 r.).

Od 1947 r. funkcje wiceprezydentów pełnili: Leonard Lazarowicz i Antoni Gruszczyński. W lutym 1949 r. P. Stolarek, który był przewodniczącym RM, zrezygnował ze stanowiska i przeszedł do Komitetu Wojewódzkiego PZPR [Polska Zjednoczona Partia Robotnicza], w jego miejsce wybrany został Włodzimierz Zborowski.

Nowy system administracji miejskiej

Uchwalona 20.03.1950 r. ustawa o terenowych organach jednolitej władzy państwowej wprowadziła nowy system administracji miejskiej, zlikwidowała zarząd i samorząd miejski, nacjonalizując cały jego majątek oraz włączając władze miejskie i powiatowe w system administracji państwowej, w pełni uzależnionej od szczebli wyższych. Zlikwidowano także funkcje prezydentów (burmistrzów i starostów), łącząc je w ramach rad z funkcjami przewodniczących prezydium.

MRN (skompletowana 31.10.1950 r.) składała się z radnych delegowanych przez partie (PZPR, ZSL [Zjednoczone Stronnictwo Ludowe], SD, SP [Stronnictwo Pracy]) według klucza partyjnego. Przewodniczącym prezydium został Adam Kozłowski, którego 29.01.1952 r. zastąpił Alfred Müller, a jego 11.12.1952 r. Jan Depak (do końca 1954 r.).

25.09.1954 r. wprowadzono nową ordynację: wybierano tylko z 1 listy – Frontu Jedności Narodu – 130 radnych i 43 zastępców. Przewodniczącym PMRN [Prezydium Miejskiej Rady Narodowej] został Konstanty Rek, wiceprzewodniczącymi Helena Bojarska i Henryk Wojtkowiak, członkami Józef Brandt, Tadeusz Małolepszy, Jan Bagiński, Bronisław Kłosin i Jan Kruszyński (od 1956 r. do 1958 r. jednym z zastępców przewodniczącego był Tadeusz Biernacki). Wykształcenie podstawowe miało 86 radnych, średnie – 35, a wyższe – 9.

W lutym 1958 r. wybierano z listy Frontu Jedności Narodu 70 radnych. Nowa ustawa z 1958 r. rozszerzyła nieco zakres uprawnień MRN. Przewodniczącym Prezydium MRN pozostał K. Rek (w 1959 r. zastąpił go Mieczysław Wójcik), I zastępcą – Zygmunt Mroczkiewicz, II zastępcą - T. Małolepszy. Członkami: Eugeniusz Matuszak, Tadeusz Borowiak, Jerzy Górski.

Następne wybory odbyły się 16.04.1961 r. W skład prezydium weszli: przewodniczący – M. Wójcik, zastępcy – Hugon Malinowski i Z. Mroczkiewicz, sekretarz Zdzisław Łukasiewicz, członkowie Czesław Kidawa, Edward Nowacki i T. Borowiak (ok. 1963 r. w miejsce Mroczkiewicza wszedł Łukasz Balcer).

Po wyborach w 1965 r. przewodniczącym prezydium nadal był M. Wójcik - do 9.11.1968 r., gdy zastąpił go Teodor Czapczyk, którego w styczniu 1969 r. zastąpił Jan Mariański, I zastępcą był Aleksy Latra, II – T. Biernacki, sekretarzem – Bazyli Kareł.

Wybrana 9.12.1973 r. Miejska Rada Narodowa powołała prezydium w oparciu o ustawę z 1972 r., a więc jako wewnętrzny organ rady. Funkcje administrowania zostały wydzielone z zakresu działania rad narodowych i przekazane Urzędowi Miejskiemu oraz prezydentowi miasta. Przewodniczącym Prezydium MRN został I sekretarz KM PZPR [Komitet Miejski Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej] Włodzimierz Porzycki, zastępcami: Adam Ziemliński (sekretarz ekonomiczny KM PZPR), Zygmunt Rządkowski i Krystyna Góralczyk. MRN pozytywnie zaopiniowała kandydaturę Aleksego Latry na prezydenta, przedstawioną przez wicewojewodę J. Mariańskiego. Nominacje na zastępców otrzymali: Włodzimierz Krause, Anna Jemieluch i T. Biernacki.

1975-1990

28.05.1975 r. Sejm przyjął ustawę o 2-stopniowym podziale administracyjnym. Zwiększono liczbę województw (z 17 do 49) i zlikwidowano powiaty. Dwa stopnie administracji, które pozostały, to były województwa (zmniejszone) i gminy (ustanowione w 1972 r.). Kadencja rozpoczynająca się w lutym 1978 r. okazała się bardzo długa, dekret o stanie wojennym zawiesił działanie MRN do czerwca 1982 r., trwała jednak do 1984 r. Przewodniczącym prezydium od 1978 r. był W. Porzycki, zastępcami: A. Ziemliński, K. Góralczyk i Antoni Studnicki. Prezydentem był nadal A. Latra, (którego w 1979 r. zastąpił Jan Krzeczkowski) a wiceprezydentem Franciszek Badowicz.

W grudniu 1980 r. przewodniczący MRN i zarazem I sekretarz KM PZPR Zygmunt Rosiak (który w maju zastąpił Porzyckiego) zrezygnował z przewodnictwa - pod wpływem nowej rzeczywistości posierpniowej uznał, że nie powinien łączyć w jednej ręce dwóch stanowisk. Przewodniczącym wybrany został wówczas A. Studnicki z SD – i był nim do września 1983 r.

Po wyborach w 1984 r. (do 100-osobowej rady) przewodniczącym MRN został Emil Jaszczak, zastępcami: Irena Smorawska, Kazimierz Litzbarski, Kazimierz Adam. Prezydentem był J. Krzeczkowski, wiceprezydentami: F. Badowicz, T. Biernacki i Jan Ślusarz. Na początku listopada 1986 r. nowym wiceprezydentem został sekretarz KM PZPR Andrzej Kukiełko, a nieco wcześniej J. Krzeczkowskiego zastąpił Zbigniew Biernat.

W 1988 r. przewodniczącym został Jerzy Jędykiewicz, zastępcami Mirosław Małkiewicz i Zdzisław Stępień, prezydentem - Z. Biernat, wiceprezydentami: Piotr Diling, Zygfryd Zuchnowski i A. Kukiełko. 31.01.1989 r. przewodniczącego Jędykiewicza (który został wojewodą) zastąpił Z. Stępień, a 29.01.1990 r. prezydenta Biernata zastąpił Zbigniew Koriat. Ostatnia sesja skróconej kadencji MRN odbyła się 30.04.1990 r.

autorka: Małgorzata Sokołowska (2006 r.)

Źródło: „https://www.gdyniawsieci.pl/w/index.php?title=Administracja_miejska_Gdyni_po_1945_r.&oldid=15613”