1. Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej

Stanowił obronę przeciwlotniczą portu wojennego i handlowego oraz miasta Gdyni. Powstał w latach 1929-1933.

Działo Canet – wyposażenie 1. Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej

Historia i cele

Obronę przeciwlotniczą portu wojennego i handlowego oraz miasta Gdyni postanowiono zrealizować przez utworzenie dywizjonu artylerii przeciwlotniczej składającego się z 4 stałych dwudziałowych baterii. Ustawiono je na podstawach betonowych i wraz z beto­nowymi schronami amunicyjnymi oraz przybateryjnymi koszarami rozmieszczono wokół Gdyni: baterię 1 koło Wąwozu Ostrowskiego, gdzie znajdowały się główne magazyny amunicji floty; baterię 2 w Redłowie, na południe od Gdyni, w kierunku granicy z Wolnym Miastem Gdańskiem; baterię 3 na wzgórzach Grabówka dominujących od zachodu nad Gdynią; baterię 4 koło Pogórza, na północny zachód od portu wojennego. Każda bateria do bezpośredniej obrony przeciwlotniczej posiadała 2 ciężkie karabiny maszynowe Maxim wz. 1908/1915 na stałych podstawach przeciwlotniczych oraz sekcję pomiarową.

Dywizjon zaczął powstawać w 1929 r. Gotowość bojową osiągnął na początku 1933 r. jako 9. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej, przemianowany na Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej i podporządkowany szefowi Komendy Marynarki Wojennej.

Jego obsadę stanowili oficerowie, podoficerowie i szeregowcy przydzieleni z półstałych dywizjonów artylerii przeciwlotniczej wszystkich okręgów korpusów oraz z l Pułku Artylerii Przeciwlotniczej w Warszawie. Dywizjon podlegał bezpośrednio dowódcy Obrony Wybrzeża Morskiego, a następnie dowódcy Morskiej Obrony Wybrzeża.

Był jednostką samodzielną pod względem taktycznym i administracyjno-gospodarczym. W 1938 r. wcielono do niego 2-działową nadbrzeżną baterię 100 mm dział morskich firmy Canet wz. 1891 lub 1893. Działa zakupione we Francji, strzelające pociskami o wadze 16 kg na maksymalną odległość 12 km, ustawione były na wzniesieniu cypla oksywskiego, w pobliżu dawnej latarni morskiej, tuż nad portem wojennym. Bateria była przewidziana do bezpośredniej obrony portu i podejść do niego. Przed wybuchem wojny dowódcy 1. Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej podporządkowano zmotoryzowaną morską kompanię reflektorów przeciwlotniczych przydzieloną z wojsk lądowych w latach 1932-1933. Według innych źródeł po zorganizowaniu na początku 1933 r. kompania wchodziła w skład 1. Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej, a od 1938 r. podlegała dowódcy Wybrzeża Morskiego.

Składała się z 3 plutonów po 4 duże – 120 cm – reflektory przeciwlotnicze i 4 przeciwlotnicze aparaty podsłuchowe. Kompania w czasie wojny nie była użyta zgodnie z przeznaczeniem, ponieważ nieprzyjaciel nie dokonywał nalotów nocnych. Była wykorzystywana jako piechota do bezpośredniej walki. Po mobilizacji stan baterii przeciwlotniczych wzrastał o ponad 100% i wynosił 3 oficerów oraz ok. 120 podoficerów i marynarzy. Podobnie było z plutonem łączności. Pluton ckm plot. (przeciwlotniczy) mobilizował 2 trzyplutonowe, po 3 drużyny w plutonie, kompanie przeciwlotniczych karabinów maszynowych.

Ich zadaniem była obrona przeciwlotnicza miasta oraz portu wojennego i handlowego. W tym celu drużynami po dwa ckm obsadzały stanowiska w wyznaczonych punktach.

Stan kompanii wynosił 3 oficerów oraz ok. 100 podoficerów i szeregowców. W czasie mobilizacji powstawał również pluton dla obsady 10 wysuniętych przeciwlotniczych punktów obserwacyjnych rozlokowanych wokół Gdyni w odległości od kilku do kilkunastu kilometrów. Ich zadaniem było alarmowanie dywizjonu o nalotach. Dwie przybrzeżne baterie przeciwlotnicze (1 w Wąwozie Ostrowskim i 2 w Redłowie) oraz częściowo 3 bateria (na Grabówku), a przede wszystkim bateria Canet, miały służyć także jako baterie sztyletowe przeciwdesantowe do bezpośredniej obrony portu od strony morza. Wszystkie baterie, na żądanie piechoty, miały zwalczać cele lądowe.

autor: Walter Pater (2006 r.)