Kina gdyńskie (27 obiektów)
W okresie międzywojennym Gdynia z małej wioski przeobraziła się w szybko rozwijające się port i miasto. Jego mieszkańcy, oprócz zwykłej codziennej pracy w celu zapewnienia sobie bytu, chcieli również w ciekawy i pożyteczny sposób spędzać wolny czas. Jednym z jego najpopularniejszych przejawów było uczęszczanie do kina. Początkowo seanse filmowe odbywały się w Gdyni w nieregularnych odstępach czasu, w nieprzygotowanych specjalnie do tego salach prywatnych lub restauracjach.
Dopiero w 1926 r. pierwsze stałe kino otworzył, przybyły z Warszawy, Brunon Zieliński. Kino, a właściwie kino-teatr Czarodziejka znajdowało się na obecnym zapleczu budynku Funduszu Emerytalnego Banku Gospodarstwa Krajowego. Jego rozbudowa sprawiła, że w 1937 r. kino zaprzestało działalności. W 1935 r. zaczął prowadzić w kawiarni o nazwie Nadmorska – kolejne kino, które w roku następnym przyjęło nazwę Bodega. Budynek z tarasem stał wtedy przy samej plaży, przy obecnej ul. Zawiszy Czarnego. Niestety jesienią 1938 r. lokal spłonął.
Od 1927 r. w sezonie zimowym działało kino dzierżawione przez Daniela Metza w restauracji Casino, umiejscowione na obecnym Skwerze Kościuszki. W 1929 r. kinematograf przejął właściciel budynku kapitan Stanisław Schmidt , jednocześnie zmieniając jego nazwę na Morskie Oko. Przez długi czas było ono największym kinem gdyńskim, w 1934 r. na widowni mogło zasiąść 450 widzów.
W 1931 r. działalność zaczęło kino Bajka, należące do Kazimierza Peszkowskiego. Znajdowało się ono na parterze budynku przy Skwerze Kościuszki 14.
Rok wcześniej, naprzeciw kina Bajka, zaczęło działalność kino Polonia. Dzierżawcą tego lokalu był Edgar Betlewski. Widownia liczyła ok. 460 miejsc. Scena wyposażona była w kurtynę a miejsca były numerowane.
W 1936 r., przy ul. 3 Maja, rozpoczęło działalność kino Lido. Pierwotnie, w tym budynku, mieściła się Galeria Morska znanego artysty malarza Mariana Mokwy. Właścicielem kina był znany już nam wcześniej Stanisław Schmidt.
W repertuarze „Dziennika Gdyńskiego” z 1929 r., obok Czarodziejki i Morskiego Oka wymieniano również kino Torpeda, które znajdowało się w Koszarach Marynarki Wojennej na Oksywiu.
W 1937 r. po raz pierwszy w repertuarze filmowym pojawiają się kina Lily w Chyloni i Miraż w Orłowie. W roku następnym, przy ul. Mireckiego na Grabówku rozpoczęło pracę kino Zorza.
Krótko przed wojną, w marcu 1939 r., w budynku przy ul. Świętojańskiej 36, rozpoczęło działalność kino Gwiazda. Było to najnowocześniejsze i zarazem największe kino w przedwojennej Gdyni. Na widowni mieściło się około 1000 osób.
W okresie okupacji niemieckiej w latach 1939-1945 Polacy mieli ograniczony dostęp do kina. Dzięki książce telefonicznej z 1942 r. dowiadujemy się jednak, że w Gdyni działały wtedy co najmniej cztery takie miejsca. Wszystkie miały swoją siedzibę w przedwojennych gdyńskich kinach, ale zmieniły się nazwy: Stern Licht Spiele mieścił się w byłej Gwieździe przy ul. Świętojańskiej, Apollo w Polonii na Skwerze Kościuszki, Goten w Lido, a w dawnej Zorzy na Grabówku swoją siedzibę miało kino Union.
Po zakończeniu wojny, już w maju 1945 r. w lokalu przy ul. Świętojańskiej 36 rozpoczęło działalność kino Bałtyk, które wkrótce przemianowano na Warszawa i pod tą nazwą funkcjonowało aż do momentu zamknięcia w 2002 r.
16 .06.1945 r. w lokalu przedwojennego kina Lido, miało miejsce uroczyste otwarcie kina Wolność, które dwa lata później zmieniło nazwę na Atlantic. W tym samym roku poza Śródmieściem rozpoczęły działalność inne kina: w miejsce Zorzy otwarto Falę, w dawnym kinie Lily — kolejne kino o nazwie Wolność (które w październiku zmieniło nazwę na Promień). W 1947 r. pojawiło się kino pod nazwą Dom Marynarki Wojennej, które później przemianowano na Goplana.
W II poł. lat 50 XX w. liczba kin gdyńskich zaczęła systematycznie wzrastać. W 1958 r., obok wyżej wymienionych, filmy wyświetlały trzy nowe kina:. Neptun przy Alei Zwycięstwa 238 w Orłowie (w miejscu przedwojennego Mirażu), Mimoza przy ul. Portowej, Marynarz przy ul. Bosmańskiej. W tym samym roku na zapleczu Riwiera działalność zaczęło kino Klubowe. W 1961 r. przy Rondzie Bitwy pod Oliwą otwarto kino Mewa, które po kilkunastu latach zmieniło nazwę na Grom. Pod koniec lat 60 powstały dodatkowe dwa kina: Iskra na Witominie przy ul. Widnej oraz Jagienka przy ul. Łowickiej w Małym Kacku.
Jednak w następnych latach rozwój telewizji i spadek liczby widzów w kinach przyczyniły się do zmniejszenia liczby sal kinowych. W latach sześćdziesiątych zamknięto Miraż i Klubowe, a w następnej dekadzie — Jagienkę i Iskrę. W 1995 r.w Gdyni działy już tylko cztery kina: Warszawa, Goplana, Grom i Fala. Cztery lata później zamknięto Goplanę, a ostatni seans w kinie Warszawa miał miejsce 3.03.2003 r.
Paradoksem tej sytuacji jest to, że w II poł. lat 90 nastąpił powrót widzów do kin, co postanowiły wykorzystać wielkie sieci kinowe, budując w centrach miast multikina. W 2000 r. w powstałym przy ul. Waszyngtona Centrum Kultury i Rozrywki Gemini otwarto pierwsze w Trójmieście multikino o nazwie Silver Screen. Składało się z osiem sal projekcyjnych, w których łącznie mogło zasiąść ponad dwa tysiące widzów (największa mieściła 543 osoby, najmniejsza zaś 161 widzów). Kino zamknięto jednak w 2018 r.
W październiku 2013 r. w oddanym do użytku na Wzgórzu św. Maksymiliana, Centrum Handlowym Riviera rozpoczęło działalność kino ?Helios. Funkcjonuje do dziś a w jego skład wchodzi sześć sal, mogących pomieścić łącznie ponad 1200 widzów.
Tradycje starych gdyńskich kin podtrzymuje kino studyjne, oddane do użytku w 2015 r. w Gdyńskim Centrum Filmowym. Filmy wyświetlane są w trzech salach o nazwach odwołujących się do dawnych gdyńskich kin: Warszawa, Goplana i Morskie Oko.
***
Kolekcja prezentuje zbiory Muzeum Miasta Gdyni związane z tematyką kinową. Są to głównie zdjęcia budynków kin przedwojennych, szczególne tych znajdujących się w centrum miasta, jak np. kina Polonia wraz z ujęciami przedstawiającymi operatora i projektor którym wyświetlano filmy w okresie międzywojennym.
Ciekawy zbiór stanowią ulotki reklamowe filmów z pieczątkami przedwojennych gdyńskich kin. Można zobaczyć, jaki repertuar był popularny w gdyńskich kinach okresu międzywojennego, jak w przypadku filmu Wiatr od morza, którego prapremiera odbyła się w Morskim Oku w 1931 r.
Jednymi z cenniejszych eksponatów są pamiątki związane z pierwszym gdyńskim kinem Czarodziejka, m.in. plan budynku wykonanego w 1936 r., a także betonowa płytę chodnikową z nazwą Czarodziejka, którą można było zobaczyć na gdyńskich ulicach kilkadziesiąt lat po II wojnie światowej. Z kolei z kina Mewa zachowały się w naszych zbiorach 2 składane fotele.
Dodatkowo prezentujemy wybrane plakaty filmowe z okresu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a także niezrealizowany projekt witrażu do kina Warszawa, który wykonał artysta Bolesław Just. Projekt przedstawia warszawską Kolumnę Zygmunta.
Dariusz Małszycki
Wybrana literatura:
Dariusz Małszycki, Gdyńskie kina [w:] „Rocznik Gdyński”, nr 15(2003), s. 243-252.
Patrycja Śliwińska, Kina międzywojennej Gdyni [w:] Wędrówki po dziejach Gdyni, red. Dagmara Płaza-Opacka Tadeusz Stegner, cz. 1, 2004, s. 83-118.
Stanisław Zieliński, Pierwsze gdyńskie kina [w:] „Rocznik Gdyński”, nr 6, 1985, s. 217-222.
Pokaż więcej