Zagroda

Jeden z najbardziej popularnych kryptonimów samodzielnej komórki (działu) łączności z zagranicą (inne kryptonimy to Zenobia, Łza, Załoga) wchodzącej w skład Wydziału Łączności Konspiracyjnej (Vk) Oddziału V Łączności Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Organizatorami placówki gdyńskiej byli m.in. Bolesław Paweł Neuman i Hildegarda Bigocka. Grupa ta przerzuciła 20.04.1943 r. do Szwecji emisariusza Komendy Głównej Armii Krajowej Zdzisława Jeziorańskiego. Zagroda działała do 1944 r.

• 
  Hildegarda Bigocka.
• 
  Jan Nowak Jeziorański.

Historia

W październiku 1941 r. zorganizowano w Gdyni skrzynkę kontaktową dla przyszłych kurierów i emisariuszy u Marii Pytel przy ul. Abrahama 51 oraz u Franciszki Lewińskiej przy ul. Szczecińskiej. Następnie po nielegalnym umieszczeniu na statkach bandery szwedzkiej zamierzano wyekspediować ich do Szwecji, gdzie mieli zgłosić się do Polskiego Poselstwa RP w Sztokholmie i działającej tam Bazy Łącznikowej Anna. W ten sposób zorganizowano szlak kurierski Warszawa – Gdynia (Gdańsk) – Sztokholm, wchodzący w skład tzw. odcinka północnego, funkcjonującego w ramach odcinka zachodniego. Gdynię oznaczono kryptonimem Grzegorz 208, zaś placówkę Zagrody w Gdyni – kryptonimem Danusia.

Organizatorami placówki gdyńskiej byli m.in. Bolesław Paweł Neuman ps. Paweł i Hildegarda Bigocka ps. Hilda, Halina, Maria. W akcjach przerzutowych brali udział mieszkańcy Gdyni: Jan Śledź ps. Śleszyński, Matias, Franciszek Schwarz ps. Czarny i Franciszek Trepczyński ps. Kurt. Grupa ta przerzuciła 20.04.1943 r. do Szwecji emisariusza KG AK [Komenda Główna Armii Krajowej] Zdzisława Jeziorańskiego ps. Jan Nowak, który wrócił do Gdyni w końcu czerwca 1943 r.

Aresztowania 6.08.1943 r. przerwały prace placówki w Gdyni, a jej pracownicy, poza M. Pytel, którą osadzono w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, znaleźli się w obozie Stutthof. Jednakże punkty kontaktowe Zagrody w Gdyni zostały zorganizowane po raz drugi, tym razem u Marii Filarskiej w Chyloni, Kazimierza Czubberta w gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego i Jana Zgody ps. Kaszub. Pomoc okazywał m.in. Jakub Stodoliks ps. Kubuś, Stanisław Adamski, Franciszka Lewińska i jej syn Alojzy oraz Brunon Olszyński. Z ramienia KG AK łączność między Gdynią a Warszawą utrzymywała Władysława Zastocka ps. Baśka. Z pomocą tej drugiej ekipy w listopadzie 1943 r. powtórnie przerzucono Z. Jeziorańskiego do Szwecji.

Kolejne aresztowania ze strony Gestapo 7.03.1944 r. zahamowały pracę podziemną. Miały one związek z ogólnopolską akcją Gestapo przeciwko Zagrodzie. W tej sytuacji sztokholmska baza Anna wysłała ze Szwecji emisariusza Leona Łanieckiego, który po przybyciu do Gdyni miał zorganizować skrzynki kontaktowe, zbadać możliwości przerzutowe z Warszawy przez Bydgoszcz i dalej do Szwecji oraz zorganizować dla Ekspozytury Północ placówkę wywiadu w Gdyni. Aresztowany 25.05.1944 r. wraz ze zwerbowanymi przez siebie współpracownikami, został stracony w obozie Stutthof. Po tych aresztowaniach działalność Zagrody w okresie okupacji niemieckiej uległa przerwaniu. Usiłowano ją reaktywować w warunkach okupacji sowieckiej. W ramach Delegatury Sił Zbrojnych i zrzeszenia WiN [Wolność i Niezawisłość] ustalono, że jednym z kierunków przerzutowych będzie droga morska przez Gdynię. Represje władz komunistycznych zahamowały dalsze prace organizacyjne.

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)