Wiśniewski Antoni

Wiśniewski Antoni (1892-1955). Brał udział w obronie Gdyni. Po kapitulacji zajął się organizacją i kierowaniem wywiadem. Był oficerem wywiadu Służby Zwycięstwu Polski – Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa, działał w sieci A zakładanej przez członków Związku Jaszczurczego, należącej do sieci wywiadu ofensywnego Stragan. Na rozkaz władz zwierzchnich wpisał się na Niemiecką Listę Narodowościową. Przybrane nazwiska: Anton Wiens, Wincenty Góra, Grubski. Został odznaczony Krzyżem Walecznych (1921 r.), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1920 (1921 r.), Krzyżem Niepodległości (1935 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Odznaką Więźnia Ideowego 1924-1928, Odznaką Grunwaldzką (1945 r.), Medalem za Odrę (1945 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1945 r.).

1892-1939

Urodził się 11.05.1982 r. w Poznaniu. Ojciec z był z zawodu cieślą, wychował 13 dzieci w duchu niepodległościowym, organizując im potajemnie naukę języka polskiego i historii. W 1906 r. Antoni Wiśniewski ukończył szkołę wydziałową, a w 1909 r. miejską Szkołę Handlową w Poznaniu. Do 1912 r. pracował jako handlowiec w Berlinie. Działał w Związku Polaków, Towarzystwie Polskich Terminatorów, Sokole. W latach 1912-1914 odbył służbę wojskową w Magdeburgu. Podczas I wojny światowej służył w armii pruskiej. W maju 1917 r. zdezerterował.

Był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej w Poznaniu. Aresztowany i skazany przez Niemiecki Sąd Wojenny w Poznaniu za dezercję na 9,5 roku ciężkiego więzienia. Uciekł z więzienia w Głogowie w listopadzie 1918 r. i wziął udział w powstaniu wielkopolskim. W listopadzie 1920 r. odszedł z wojska i zajął się kupiectwem.

W 1930 r. lub 1932 r. przeniósł się do Gdyni, otworzył hurtownię i sklep wyrobów alkoholowych i zaopatrywał statki. W 1934 r. ponownie związał się z wywiadem polskim. Miał bliskie stosunki z Czesławem Karwowskim, kierownikiem Oddziału Bezpieczeństwa i Porządku Publicznego Komisariatu Rządu w Gdyni i z Komisariatem Generalnym RP w Wolnym Mieście Gdańsku. Jego bezpośrednim przełożonym był kpt. Jan Blichiewicz (zginął w 1940 r. w Starobielsku). W 1937 r. odbył co najmniej 2 podróże do Rzeszy.

1939-1955

Brał udział w obronie Gdyni. Po kapitulacji zajął się organizacją i kierowaniem wywiadem wchodzącym w skład sieci A (zakładanej przez członków Związku Jaszczurczego), która należała do sieci wywiadu ofensywnego kryptonim Stragan KG ZWZ-AK [Komenda Główna Związku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej]. Miał też kontakt z gen. Stefanem Roweckim. Na rozkaz władz zwierzchnich wpisał się na Niemiecką Listę Narodowościową i zmienił nazwisko na Anton Wiens. Jako handlowiec jeździł po Pomorzu, Poznańskiem, do Prus Wschodnich i Rzeszy.

W latach 1940-1943 przywoził regularnie co miesiąc meldunki wywiadowcze do Warszawy. Dotyczyły one m.in. obiektów przemysłu zbrojeniowego stoczni, dyslokacji wojsk, broni V, kwatery Adolfa Hitlera w Kętrzynie. Odbywał liczne spotkania z pracownikami wywiadu KG i Komendy Okręgu Pomorskiego ZWZ-AK, m.in. z Janem Banachem, ps. Czarny Lis i Jerzym Chmielewskim ps. Rafał (spotkanie w sprawie broni V w Gdyni przy ul. Leśnej, w domu J. Banacha) oraz Hansem Kurowskim (dostarczał informacje o broni V – został stracony). Włączył także do akcji N oddolną inicjatywę Mieczysława Semraua z Orłowa, który na własną rękę kolportował wydawnictwa „enowe”. Okazywał pomoc Stefanowi Henslowi i Andrzejowi Eliaszewiczowi, którzy kierowali Ekspozyturą Zachód wywiadu Związku Jaszczurczego w Gdyni. W początkach 1942 r. skontaktowany został z gen. Michałem Rolą-Żymierskim, któremu także przekazywał materiały wywiadowcze. Nie wiedział o jego powiązaniach z wywiadem radzieckim ani członkostwie w GL [Gwardia Ludowa]. Pracę wywiadowczą ułatwiały mu dobre kontakty z gestapowcami.

7.08.1943 r. został aresztowany wraz z żoną w Gdyni przez Gestapo warszawskie i gdyńskie. Wskutek objawów cukrzycy został przewieziony do szpitala miejskiego, skąd uciekł, skacząc z drugiego piętra. Gestapo wyznaczyło nagrodę 5 tys. marek za jego głowę. Wiśniewski przedostał się do Generalnej Guberni i nawiązał kontakt z oddziałem partyzanckim AK operującym w rejonie Ojcowa.

W styczniu 1945 r. brał udział w wyzwoleniu Krakowa. 3.02.1945 r. napisał do M. Roli- Żymierskiego z prośbą o pomoc w odzyskaniu polskich dokumentów i dzięki jego wstawiennictwu, w oparciu o oświadczenia żyjących członków swojej grupy wywiadowczej, 19.12.1945 r. został zrehabilitowany przez Prokuraturę Specjalną Sądu Karnego w Poznaniu. Po wojnie pracował w Zjednoczeniu Przemysłu Cukierniczego w Bydgoszczy i w Poznańskiej Spółdzielni Przemysłowo-Handlowej. W 1948 r. musiał przerwać pracę z powodu cukrzycy.

Zmarł 25.04.1955 r. w Poznaniu. Został odznaczony Krzyżem Walecznych (1921 r.), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1920 (1921 r.), Krzyżem Niepodległości (1935 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Odznaką Więźnia Ideowego 1924-1928, Odznaką Grunwaldzką (1945 r.), Medalem za Odrę (1945 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności (1945 r.).

autor: Bogdan Chrzanowski (2006 r.)