Plaże kamieniste

Piasek nie jest jedynym materiałem, z którego mogą być zbudowane plaże. Na świecie spotyka się czasem plaże składające się z muszli. Także u nas można napotkać łachę muszli na plaży. Najczęściej występującymi na naszym wybrzeżu plażami niepiaszczystymi są plaże kamieniste.

Plaża kamienista.

Jak powstaje plaża kamienista

Aby taka plaża powstała, dostępne muszą być kamienie. Źródłem kamieni mogą być klify albo rzeki. Ze względu na to, że są one znacznie wolniej transportowane przez wodę, plaże kamieniste powstają blisko źródła ich budulca. Aby kamyki mogły być przenoszone przez wodę, jej prędkość powinna wynosić co najmniej 0,3-1 m na sekundę. Przy takiej prędkości wody piasek zostanie wypłukany, a w rezultacie utworzy się stroma kamienista plaża.

W miejscach osłoniętych mogą powstawać plaże piaszczyste pokrywające warstwy kamieni. Kamienie te mogą być okresowo odsłaniane lub przykrywane przez piasek. Takie plaże można spotkać na środkowym wybrzeżu (Jarosławiec), okresowo pojawiają się też w rejonie Klifu Orłowskiego.

Kamienie i skamieniałości na plaży

Kamienie na naszych plażach niemal bez wyjątku zostały przyniesione ze Szwecji i Finlandii przez lodowiec, który ostatecznie opuścił teren Polski kilkanaście tysięcy lat temu. O długiej historii ich pobytu na plaży świadczą łagodnie zaokrąglone brzegi. Takie otoczaki mogą powstać tylko na brzegu rzeki lub morza.

Plażowe kamienie należą do dwóch głównych grup. Jedna z nich to skały magmowe, np. granity i porfiry – kolorowe, z wyraźnymi kryształami jasnych skaleni, i dość rzadkie bazalty – prawie czarne skały z bardzo drobnymi kryształkami. Druga duża grupa kamieni plażowych pochodzi ze skał osadowych, najczęściej są to wapienie i piaskowce. Wapienie są zwykle jasnej barwy, białe lub szare, a piaskowce czerwonawe i widać ziarna minerałów, z których są zbudowane.

Skamieniałości znaleźć można tylko w skałach osadowych. Podobnie jak kamienie zostały tu przyniesione z daleka i na plaży napotkać można mieszankę bardzo starych (sprzed 100 mln lat) i młodszych (o wieku kilku milionów lat). Do najczęściej występujących należą skorupki ramienionogów, podobne do nich muszelki małży, krążki z łodyg liliowców i koralowce. Charakterystyczne są też fragmenty szkieletów belemnitów (wymarłych w okresie kredy zwierząt przypominających dzisiejsze kalmary). Przy dużej dozie szczęścia można znaleźć pancerze trylobitów i zęby rekinów.

autor: ze zbiorów Instytutu Oceanologii PAN (2005 r.)

Bibliografia:

Plaża przewodnik użytkownika, red. J.M. Węsławski, M. Szymelfing, J. Urbański, Center of Excellence for Shelf Seas Science, Instytut Oceanologii PAN, Sopot 2005 r.