Kuliki

Kuliki (Ptaszki). Potoczna nazwa lugrotrawlerów typu B-11 i B-17 wywodząca się od jednego z pierwszych statków serii (Kulik) oraz od nazw ptaków, jakie im nadawano. W latach 1951-1957 zbudowano w Stoczni Północnej w Gdańsku kilkadziesiąt jednostek. Kilka z nich zatonęło z częścią załogi na pokładzie. Pod koniec lat 60. XX w. zaczęto je wycofywać ze służby. Wiele przebudowano na statki pomocnicze: badawcze, szkolne, hydrograficzne. Ostatnie 4 jednostki typu B-11 zostały jeszcze w stoczni przejęte przez Polską Marynarkę Wojenną i ukończone w 1955 r. jako okręty ratownicze projektu 12, nazwane AR-20 do 23 (później R-20 do 23).

• 
  Okręty Polskiej Marynarki Wojennej, tzw. Kuliki, w porcie wojennym w Gdyni.
• 
  Kuliki w porcie wojennym w Gdyni.

Katastrofy Kulików

Statki te zaprojektowano pod koniec lat 40. XX w. i budowano w Stoczni Północnej w Gdańsku. Jeszcze w trakcie budowy zostały poddane modernizacji, która zwiększyła ich ciężar i pogorszyła stateczność.

Skutkiem tej wady były katastrofy: 10.05.1955 r. zatonęła Czubatka wraz z 14 członkami załogi, 4.10.1956 r. zatonęła Cyranka z 12 rybakami (4 uratowano), w nocy 27.07.1963 r. zatonął Mazurek z 6 osobami, a 24.11.1965 r. Głuszec wszedł na skały i zatonął bez strat w ludziach. W dodatku 17.02.1969 r. Gawron zatonął (bez strat w ludziach) w porcie szczecińskim wskutek niedbalstwa załogi.

Sprzedaż i przebudowa statków

Pod koniec lat 60. XX w. zaczęto Ptaszki wycofywać ze służby. W 1970 r. sprzedano 8 do Ghany, dwa lata później na Wyspy Bahama – 1, a do Argentyny – 11. Wiele przebudowano na statki pomocnicze. Pierwszy był Birkut, który jeszcze w 1952 r. przekazano do Morskiego Instytutu Rybackiego jako statek badawczy. W 1957 r. Cietrzew i Czapla zostały przekazane do PRO [Polskie Ratownictwo Okrętowe] z przeznaczeniem na bazy do prac podwodnych. Pierwszy z nich już w 1962 r. trafił do Związku Harcerstwa Polskiego i Stocznia Marynarki Wojennej przebudowała go na szkuner szkolny Zawisza Czarny). Kolejne 2 – Kos i Kulik – w 1961 r. trafiły do Urzędu Morskiego i do 1971 r. były używane jako statki hydrograficzne.

W 1965 r. Pelikana przekazano do Szkoły Rybołówstwa Morskiego w Darłowie jako statek szkolny Franek Zubrzycki (Dar 205), a Skowronka – do Polskiego Instytutu Hydrologiczno-Meteorologicznego (5 lat później przebudowano go na statek badawczy Hydromet). Rok później Pingwina i Puchacza przebudowano na szkolne statki instrumentalne: pierwszy trafił do PSM [Państwowa Szkoła Morska] w Szczecinie jako Nawigator, drugi – do PSM w Gdyni jako Horyzont.

W 1967 r. kolejne 2 przebudowano na statki instrumentalne: Słowik pływał odtąd w szczecińskiej PSM jako Azymut, a Puszczyk – w gdyńskiej jako Zenit. Dwa lugrotrawlery przekazano Urzędowi Morskiemu. Były używane jako stawiacze pław: Marabut od 1971 r. stacjonował w Gdyni jako Konstelacja, a Jaskółka – od 1972 r. w Szczecinie jako Planeta.

Ostatni z przebudowanych Ptaszków to Jarząbek, który w 1975 r. wszedł do służby jako Mazurek– jacht badawczy amerykańskiego milionera Sewarda Johnsona.

Dla pełnego obrazu dodajmy, że spośród 4 okrętów ratowniczych Marynarki Wojennej zbudowanych na kadłubach statków typu B-11 jeden – R-20 – przekazano w 1960 r. bratniej Indonezji, R-22 złomowano w 1984 r., natomiast 2 pozostałe przekazano w 1983 r. jako bazy nurkowe. R-21 trafił do Ligi Morskiej jako Podwodnik (złomowany w 2004 r.), a R-23 – do Centralnego Muzeum Morskiego, gdzie pływał jako Kaszubski Brzeg.

autor: Marek Twardowski (2006 r.)